वारशावरील संकटः सलमान-लुईसच्या निवडणुकीतील पराभवामुळे खुर्शीद कुटुंबीयांचे आव्हान वाढले आहे.

एकेकाळी उत्तर प्रदेशातील फारुखाबादच्या राजकारणात खुर्शीद कुटुंबाचे नाव काँग्रेसची सर्वात मोठी ताकद मानली जात होती. माजी राष्ट्रपती झाकीर हुसेन यांचा वारसा आणि माजी केंद्रीय मंत्री खुर्शीद आलम खान यांच्या राजकीय ओळखीने या घराण्याला राष्ट्रीय पातळीवर प्रस्थापित केले, मात्र बदलती राजकीय समीकरणे आणि वारंवार होणाऱ्या निवडणुकीतील पराभवामुळे काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते सलमान खुर्शीद आणि त्यांच्या पत्नी लुईस खुर्शीद यांच्यासमोर त्यांचा राजकीय वारसा वाचवण्याचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.

सलमान खुर्शीद यांनी 1991 मध्ये फारुखाबादमधून लोकसभा निवडणूक जिंकून राष्ट्रीय राजकारणात आपला दबदबा निर्माण केला होता. त्यानंतर त्यांना अनेकदा पराभवाला सामोरे जावे लागले होते. 1996 आणि 1998 च्या लोकसभा निवडणुकीत ते जिंकू शकले नाहीत. 2009 मध्ये त्यांनी शानदार पुनरागमन केले आणि फारुखाबादची जागा जिंकली आणि केंद्र सरकारमध्ये मंत्री बनले, परंतु त्यानंतर त्यांचा राजकीय आलेख सातत्याने घसरत गेला. 2014 च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांना भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) उमेदवाराकडून पराभव स्वीकारावा लागला होता. 2019 मध्येही ते निवडणुकीत पराभूत झाले आणि काँग्रेसची कामगिरी खूपच कमकुवत झाली. एकेकाळी फारुखाबादमध्ये निर्णायक मानला जाणारा सलमान खुर्शीद यांचा जनाधार पूर्वीपेक्षा खूपच कमकुवत झाल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे.

हेही वाचा : मायावती जम्मू-काश्मीरपासून हिमाचलपर्यंत संघटना मजबूत करणार, बसपची नवी बाजी काय?

लुईस खुर्शीद यांची राजकीय जादूही चालली नाही

लुईस खुर्शीद यांचा राजकीय प्रवासही चढ-उतारांनी भरलेला आहे. 2002 मध्ये त्यांनी कायमगंज विधानसभा मतदारसंघातून निवडणूक जिंकून आमदार होण्याचा मान मिळवला होता, मात्र त्यानंतरही विजय त्यांच्यापासून दूर जात राहिला.

लुईस खुर्शीद यांची निवडणूक
2002 – कायमगंज विधानसभा मतदारसंघातून विजयी.
2007 – कायमगंज विधानसभा मतदारसंघातून बसपा उमेदवार कुलदीप सिंग गंगवार यांच्याकडून पराभव.
2012 – फारुखाबाद सदर विधानसभा जागेवरून काँग्रेस उमेदवार म्हणून निवडणूक लढवली, पाचव्या स्थानावर राहिला आणि सुमारे 22,900 मते मिळवली.
2017 – विधानसभा निवडणूक लढवली नाही.
2022 – फारुखाबाद सदर जागेवरून निवडणूक लढवली पण अतिशय खराब कामगिरी केली आणि ते सुमारे 2 हजार मतांपर्यंत मर्यादित होते, म्हणजेच आमदार झाल्यानंतर लुईस खुर्शीद यांनी सलग तीन विधानसभा निवडणुका गमावल्या, तर एका निवडणुकीत त्यांनी अजिबात भाग घेतला नाही.

कौटुंबिक वारसाचा मोठा प्रश्न

खुर्शीद कुटुंबाची ओळख केवळ स्थानिक राजकारणापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. हे कुटुंब काँग्रेसच्या राष्ट्रीय राजकारणातील एक महत्त्वाचा चेहराही आहे, पण गेल्या दीड दशकात या कुटुंबाची राजकीय पकड सतत कमकुवत होत असल्याचे निवडणूक निकालांनी सूचित केले आहे. एकीकडे सलमान खुर्शीद लोकसभा निवडणुकीत सातत्यपूर्ण यश मिळवू शकलेले नाहीत, तर दुसरीकडे लुईस खुर्शीद यांनाही विधानसभा पातळीवर आपला जनाधार मजबूत करण्यात अपयश आले आहे. अशा परिस्थितीत केवळ कौटुंबिक वारसा आणि राष्ट्रीय अस्मिता यांच्या जोरावर राजकारण पुढे नेले जाऊ शकते का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

हेही वाचा: भाजपचे मिशन-61 सुरू, सपाच्या बालेकिल्ल्यात घुसण्याची तयारी

उत्तर प्रदेशातील काँग्रेस संघटना दीर्घकाळापासून कमजोर स्थितीत आहे. जिल्हा आणि बूथ स्तरावर पक्षाची सक्रियता पूर्वीसारखी राहिलेली नाही. एकेकाळी पक्षाचे मोठे चेहरे समजल्या जाणाऱ्या नेत्यांनाही याचा फटका बसला आहे. फर्रुखाबादमध्ये भाजप आणि समाजवादी पक्षाच्या मजबूत पायामुळे काँग्रेसची सातत्याने पिछेहाट होत आहे.

2027 आणि 2029 निर्णायक ठरतील

आगामी 2027 च्या विधानसभा आणि 2029 च्या लोकसभा निवडणुका खुर्शीद कुटुंबासाठी निर्णायक ठरू शकतात, असे राजकीय जाणकारांचे मत आहे. काँग्रेसला आपला जनाधार वाढवता आला नाही आणि घराणेशाहीला निवडणुकीत यश मिळवता आले नाही, तर एके काळी फारुखाबादच्या राजकारणावर घट्ट पकड असलेल्या या घराण्याच्या वारशाला मोठा फटका बसू शकतो.

सध्या सलमान आणि लुईस खुर्शीद यांच्यासमोर केवळ निवडणुका जिंकण्याचेच नाही, तर फर्रुखाबाद आणि काँग्रेसच्या राजकारणात अनेक दशकांपासून एक वेगळी ओळख निर्माण केलेला राजकीय वारसा वाचवण्याचे आव्हान आहे.