आयफोनने जगाचे कुटुंब नियोजन बदलले आहे का? संशोधनात धक्कादायक खुलासा

नवी दिल्ली: जगभरात सातत्याने घटत असलेल्या जन्मदरावर अनेक दिवसांपासून चर्चा सुरू आहे. सामान्यतः असे मानले जाते की जेव्हा एखाद्या देशाचे किंवा समाजाचे राहणीमान सुधारते तेव्हा जन्मदर कमी होतो, परंतु गेल्या दोन दशकांत संशोधकांनी वेगळाच पॅटर्न पाहिला आहे. आम्ही तुम्हाला सांगतो, आता दोन नवीन अभ्यासात दावा करण्यात आला आहे की, या जागतिक बदलामध्ये स्मार्टफोन्स, विशेषत: iPhones महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात.

NBER ने आपल्या संशोधनात काय प्रकट केले?

नॅशनल ब्युरो ऑफ इकॉनॉमिक रिसर्च (NBER) ने प्रकाशित केलेल्या अभ्यासानुसार, 1980 ते 2007 पर्यंत अमेरिकेतील प्रजनन दर तुलनेने स्थिर राहिला, परंतु 2007 नंतर त्यात सातत्याने घट झाली. संशोधकांनी 2007 आणि 2011 दरम्यान आयफोनची उपलब्धता आणि जन्मदर यांच्यातील संबंधांचे विश्लेषण केले. त्यावेळी, आयफोन फक्त यूएस मधील AT&T नेटवर्कद्वारे उपलब्ध होता, ज्यामुळे संशोधकांना वेगवेगळ्या प्रदेशांची तुलना करण्याची संधी मिळाली.

स्मार्टफोनचा वाढता वापर

या अभ्यासात असे आढळून आले की ज्या भागात आयफोनचा वापर जास्त होता त्या भागात किशोर आणि तरुणींच्या जन्मदरात मोठी घट झाली आहे. संशोधकांचा असा अंदाज आहे की त्या कालावधीत अमेरिकेच्या एकूण प्रजनन दरातील घसरणीचा मोठा भाग स्मार्टफोनच्या वाढत्या वापराशी संबंधित असू शकतो.

सामाजिक वर्तनात बदल

स्मार्टफोनमुळे लोकांच्या सामाजिक वर्तनात बदल झाल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. या कारणास्तव, लोकांना समोरासमोर भेटण्याची वेळ कमी झाली आहे तर ऑनलाइन क्रियाकलाप वाढले आहेत. यामुळे लैंगिक संबंधांची वारंवारता कमी होऊ शकते. यासोबतच तरुणांना गर्भनिरोधक पद्धती, लैंगिक आरोग्य आणि गर्भधारणा रोखण्याशी संबंधित माहिती सहज उपलब्ध झाली आहे.

आणखी एक अभ्यास समोर आला

आणखी एका आंतरराष्ट्रीय अभ्यासात १२८ देशांतील डेटाचे विश्लेषण करण्यात आले आहे. स्मार्टफोनचा झपाट्याने प्रसार झाल्यानंतर अनेक देशांमध्ये किशोरवयीन प्रजनन दरात घट झाल्याचे दिसून आले. संशोधकांचे म्हणणे आहे की हे कोणत्याही एका देशापुरते मर्यादित नसून जागतिक तांत्रिक बदलाचा परिणाम असू शकतो. तथापि, दोन्ही अभ्यासांनी हे स्पष्ट केले आहे की जन्मदर कमी होण्यास केवळ स्मार्टफोन जबाबदार नाहीत. या सगळ्यामागे आर्थिक परिस्थिती, शिक्षण, करिअर, लग्न आणि सामाजिक बदल ही कारणे आहेत.