होर्मुझबाबत इराणच्या निर्णयामुळे ट्रम्प यांची रणनीती बदलणार का? अणुकरार धोक्यात

नवी दिल्ली: इराणसोबतच्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर, डोनाल्ड ट्रम्प आता सन्मानजनक मार्गाने बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधत आहेत. ‘द वॉल स्ट्रीट जर्नल’मधील एका वृत्तानुसार, जर तेहरानने होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे पुन्हा खुली केली, तर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष अणुकरारातील एक अट उठवून या युद्धाला विजय म्हणूनही घोषित करू शकतात.  

ट्रम्प यांचे लक्ष आता होर्मुझवर! 

फेब्रुवारीमध्ये युद्ध सुरू झाल्यानंतर इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली. क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनच्या धोक्यामुळे, त्यांनी जलवाहतूक थांबवली, ज्यामुळे तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या आणि जागतिक बाजारपेठा हादरल्या.  

ट्रम्प अनेक आठवड्यांपासून दावा करत होते की सामुद्रधुनी खुली आहे, पण हा दावा अकाली ठरला. इराणने स्पष्टपणे सांगितले आहे की अमेरिकेच्या युद्धनौका आणि त्यांच्या मित्र राष्ट्रांच्या जहाजांना त्यातून जाऊ दिले जाणार नाही. त्यांनी व्यापारी जहाजांवर टोल आकारण्याचा प्रयत्नही केला, जो अमेरिकेने फेटाळून लावला आहे.  

आता, ट्रम्प यांच्या टीमला वाटते की, जर इराणने दार उघडले तर एक मोठे युद्ध टाळता येऊ शकते. वॉल स्ट्रीट जर्नलच्या वृत्तानुसार, ट्रम्प यांनी आपल्या सहकाऱ्यांना खासगीत सांगितले आहे की, अणुकराराशिवायही ते माघार घेऊ शकतात.  

इराणने अटींची एक मोठी यादी पुढे ठेवली आहे.

सामुद्रधुनी खुली करण्याच्या बदल्यात इराणने अनेक मागण्या केल्या आहेत. सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव मोहम्मद बाघेरी झोलघद्र यांनी म्हटले आहे की, अमेरिकेने कायमस्वरूपी युद्ध थांबवावे, नौदल नाकेबंदी उठवावी, सैन्य मागे घ्यावे, सर्व निर्बंध हटवावेत, गोठवलेली मालमत्ता परत करावी आणि नुकसान भरपाई द्यावी.  

इराणने अमेरिकेकडे अशीही मागणी केली आहे की, त्यांनी या प्रदेशातील इराण-समर्थित सशस्त्र गटांविरुद्धची कारवाई थांबवावी आणि धमक्या देणे थांबवावे. अटींच्या या लांबलचक यादीमुळे ट्रम्प यांच्यासाठी “लवकर बाहेर पडणे” (अर्ली आऊट) साध्य करणे अधिकच कठीण झाले आहे.  

देशांतर्गत दबाव आणि विजयाचे कथानक

ट्रम्प यांच्यासाठी हा मुद्दा देशांतर्गत राजकारणाशीही जोडलेला आहे. मध्यावधी निवडणुकांना तीन महिन्यांपेक्षा कमी कालावधी शिल्लक असताना आणि पेट्रोलचे भाव युद्धापूर्वीच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या वाढलेले असताना, त्यांना अमेरिकन लोकांना हे पटवून द्यायचे आहे की मोहीम यशस्वी झाली आहे.  

अलीकडेच त्यांनी म्हटले होते की ते इराणवर आतापर्यंतचा सर्वात मोठा हल्ला करण्याच्या तयारीत होते, परंतु मित्र राष्ट्रांनी तो रोखला. शुक्रवारी, त्यांनी सोशल मीडियावर एक लेख शेअर केला, ज्यामध्ये लिहिले होते, “डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराण युद्ध जिंकले.” उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स म्हणाले की दबाव कायम राहील आणि अमेरिका अधिक तेल आणि वायूचे उत्खनन करून किमती कमी करेल.  

अणुऊर्जेचा प्रश्न आता मागे पडला आहे का?

एप्रिलपासून अणुकार्यक्रम हा वादाचा मुद्दा ठरला आहे. परंतु आता ट्रम्प यांना असे वाटते की, मे २०२५ मध्ये इराणच्या तीन प्रमुख अणु ठिकाणांचा विध्वंस झाल्यानंतर, त्यांच्या कार्यकाळात हा कार्यक्रम पुन्हा सुरू करणे शक्य होणार नाही.

त्यांचा असा युक्तिवाद आहे की केवळ अमेरिकेची गुप्तचर यंत्रणा आणि दुसऱ्या हल्ल्याचा धोकाच प्रतिबंधक म्हणून काम करेल. ते भूमिगत युरेनियमबद्दलच्या चिंतांनाही कमी लेखतात. एकंदरीत, ट्रम्प यांना आता होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करणे हा एक विजय मानायचा आहे. प्रश्न हा आहे की इराण मोठ्या सवलतींशिवाय ही सामुद्रधुनी खुली करेल का.