प्लास्टिकच्या नोटा: आता तुमच्या पर्समध्ये प्लॅस्टिकच्या नोटा दिसणार, जाणून घ्या RBI कधी आणणार आणि काय असेल खास फीचर?

मुंबई येत्या काळात तुमच्या पर्समध्ये प्लास्टिकच्या नोटा दिसणार आहेत. रिझर्व्ह बँक (RBI) लवकरच प्लास्टिकच्या नोटा चलनात आणणार आहे. प्लॅस्टिकच्या नोटा बनवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या पॉलिमर सब्सट्रेट शीटचा पुरवठा करण्यासाठी आरबीआयने निविदा मागवल्या आहेत. निविदेत असे म्हटले आहे की, यासंदर्भातील प्रस्ताव रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया नोट्स प्रायव्हेट लिमिटेड, बेंगळुरूच्या मुख्य महाव्यवस्थापकांना १८ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत पाठवावे लागतील. याआधी RBI ने पायलट प्रोजेक्ट अंतर्गत प्लॅस्टिकपासून बनवलेल्या १० रुपयांच्या नोटा बाजारात आणल्या होत्या. चांगला प्रतिसाद मिळाल्यानंतर आता सर्व नोटा प्लास्टिकच्याच बनवण्याची तयारी सुरू करण्यात आली आहे.

आतापर्यंत कापसाच्या विशेष कागदावर नोटा छापल्या जात होत्या. हा कागद परदेशातून आयात करावा लागतो. शिवाय त्याची शाई परदेशातूनही येते. गुन्हेगारही कागदी नोटांच्या बनावट प्रती बनवतात. शिवाय, पाण्यात भिजल्यावर ते फुटण्याची आणि वितळण्याची समस्या देखील आहे. त्यामुळे दरवर्षी आरबीआयला नोटा छापण्यासाठी मोठा खर्च करावा लागतो. जर नोटा प्लास्टिकपासून बनवल्या गेल्या असतील तर त्या कापल्या जाण्याची, फाटण्याची किंवा वितळण्याची शक्यता नसते. तसेच, ते विशेष खिडक्या आणि प्रगत होलोग्राफिकसह अतिशय सुरक्षित केले जाऊ शकतात. प्लास्टिकच्या नोटा चलनात आल्याने बनावट नोटांच्या समस्येलाही आळा बसणार आहे.

प्लास्टिकच्या नोटा बाजारात येण्यासाठी थोडा वेळ लागेल. निविदेअंतर्गत पॉलिमर सब्सट्रेट शीट खरेदी करून नोटांच्या छपाईमध्ये त्यांचा वापर करून बाजारात आणण्यासाठी एक वर्षाचा कालावधी लागू शकतो, असे मानले जाते. याशिवाय सध्या बाजारात असलेल्या कागदी नोटाही हळूहळू RBI ला मागे घ्याव्या लागतील. एकंदरीत हा प्लॅस्टिक नोट प्रकल्प येत्या काही वर्षात पूर्णपणे कार्यान्वित होण्याची शक्यता आहे. ऑस्ट्रेलियासह जगातील अनेक देशांमध्ये प्लॅस्टिकच्या नोटा दीर्घकाळापासून वापरल्या जात आहेत. या प्लॅस्टिक नोटांच्या बनावट प्रतीही समोर आलेल्या नाहीत.