हरियाणा-राजस्थान ऐतिहासिक करार, यमुनेचा जीवनप्रवाह मरुधारापर्यंत पोहोचणार!

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे दूरदर्शी नेतृत्व, सहकारी संघराज्याची भावना आणि केंद्रीय गृह व सहकार मंत्री अमित शहा यांच्या सतत मार्गदर्शन आणि समन्वयाच्या प्रयत्नांमुळे राजस्थानचा बहुप्रतिक्षित यमुना जल प्रकल्प ऐतिहासिक यश मिळवला.

राजस्थान आणि हरियाणा यांच्यात सोमवारी नवी दिल्लीत यमुना जल करार झाला. जवळपास तीन दशकांपासून प्रलंबित असलेला हा प्रकल्प आता अंमलबजावणीच्या निर्णायक टप्प्यात दाखल झाला आहे. अंदाजे 34,102 कोटी रुपये खर्चाचा हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राजस्थानच्या जल इतिहासात मैलाचा दगड ठरेल.

या करारावर स्वाक्षरी करताना केंद्रीय गृह आणि सहकार मंत्री अमित शहा, केंद्रीय जलशक्ती मंत्री सीआर पाटील, राजस्थानचे मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा आणि हरियाणाचे मुख्यमंत्री नायब सिंह सैनी उपस्थित होते. यावेळी राज्य आणि केंद्र सरकारचे वरिष्ठ अधिकारीही सहभागी झाले होते.

राजस्थानचे मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा म्हणाले की, पंतप्रधान मोदींच्या विकसित भारत 2047 च्या व्हिजनमध्ये जल सुरक्षा ही सर्वोच्च प्राथमिकता आहे. पंतप्रधानांच्या नेतृत्वाखाली देशात जलसंधारण, जल व्यवस्थापन आणि राज्यांमध्ये सहकार्याची नवीन कार्यसंस्कृती विकसित झाली आहे. नर्मदा प्रकल्प, जल जीवन मिशन, केन-बेतवा लिंक प्रकल्प आणि राम जल सेतू लिंक यासारख्या प्रकल्पांप्रमाणेच यमुना जल प्रकल्पही याच दूरदर्शी विचारसरणीचा परिणाम आहे.

ते म्हणाले की, 'पाणी हे केवळ नैसर्गिक साधन नसून येणाऱ्या पिढ्यांच्या जीवनाचा, विकासाचा आणि समृद्धीचा पाया आहे,' यावर पंतप्रधानांचा स्पष्ट विश्वास आहे. हीच विचारसरणी या ऐतिहासिक कराराची प्रेरक शक्ती ठरली.

केंद्रीय गृह आणि सहकार मंत्री अमित शहा यांचे विशेष आभार व्यक्त करताना मुख्यमंत्री म्हणाले की, त्यांनी दोन्ही राज्यांमधील विश्वास, संवाद आणि समन्वयाचा सेतू बनून या गुंतागुंतीच्या प्रश्नावर तोडगा काढणे शक्य केले. अमित शहा यांनी प्रत्येक टप्प्यावर वैयक्तिक स्वारस्य घेऊन दोन्ही राज्यांमध्ये सहमती निर्माण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे तीन दशकांपासून प्रलंबित असलेला हा प्रश्न ऐतिहासिक सहमतीपर्यंत पोहोचू शकला.

केंद्रीय जलशक्ती मंत्री सी.आर.पाटील यांच्या तांत्रिक आणि प्रशासकीय नेतृत्व क्षमतेचेही त्यांनी कौतुक केले आणि सांगितले की, मंत्रालयाच्या सक्रिय सहकार्याने प्रकल्पाच्या सर्व आवश्यक प्रक्रियेला वेळेत गती मिळाली.

मुख्यमंत्री म्हणाले की, पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील दुहेरी इंजिन सरकारने राजकीय इच्छाशक्ती, केंद्र-राज्य समन्वय आणि वेळेवर घेतलेल्या निर्णयांमुळे अनेक दशकांपासून प्रलंबित असलेले प्रकल्प यशस्वीपणे पूर्ण करता येतात हे सिद्ध केले आहे. ते म्हणाले की, पूर्व राजस्थानसाठी राम जल सेतू लिंक प्रकल्प, जल जीवन मिशन आणि आता यमुना जल प्रकल्प ही त्याची उत्कृष्ट उदाहरणे आहेत.

यमुना जल प्रकल्पांतर्गत, राजस्थानच्या वाट्याचे 577 MCM यमुनेचे पाणी हरियाणातील हथनीकुंड बॅरेजपासून चुरू जिल्ह्यातील हंसियावास जलाशयापर्यंत सुमारे 295.5 किमी लांबीच्या भूमिगत पाइपलाइन प्रणालीद्वारे वाहून नेले जाईल. या प्रकल्पाची अंदाजे किंमत 34,102 कोटी रुपये आहे.

प्रकल्पांतर्गत 3.6 मीटर व्यासाच्या तीन भूमिगत पाइपलाइन, तपासणी रस्ता, कृत्रिम जलाशय आणि आधुनिक जल व्यवस्थापन प्रणाली विकसित करण्यात येणार आहे. या प्रकल्पांतर्गत हरियाणामध्ये दहा ठिकाणी पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्याची तरतूद करण्यात आली असून, त्यामुळे हा प्रकल्प दोन्ही राज्यांसाठी समान फायदेशीर ठरणार आहे.

प्रकल्पाचा तपशीलवार प्रकल्प अहवाल (DPR) राजस्थान सरकारने तयार केला आहे आणि केंद्रीय जल आयोगाच्या e-PAMS पोर्टलवर अपलोड केला आहे. यासोबतच हरियाणानेही पाइपलाइन अलाइनमेंटला तत्वतः मान्यता दिली आहे. राजस्थान हरियाणा यमुना जल प्रकल्प-SPV (RHYW-SPV) या प्रकल्पाच्या बांधकाम आणि ऑपरेशनसाठी तयार केले जाईल.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांच्या मार्गदर्शनाखाली सुरू झालेल्या या ऐतिहासिक उपक्रमामुळे राजस्थानच्या येणाऱ्या पिढ्यांना जलसुरक्षा मिळेल आणि शेखावतीसह राज्यातील पाण्याचा ताण असलेल्या भागातील सामाजिक, आर्थिक आणि औद्योगिक विकासाला नवी गती मिळेल, असा विश्वास मुख्यमंत्र्यांनी व्यक्त केला.