दिल्ली एम्सचे आश्चर्यकारक काम…. 'श्वास' हे AI प्लॅटफॉर्म तयार केले आहे, ते खोकल्याच्या आवाजावरून आजार ओळखेल

नवी दिल्ली. वैद्यकीय क्षेत्रातही एआय म्हणजेच आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सची भूमिका झपाट्याने वाढत आहे. दिल्ली एम्सच्या डॉक्टरांनी कर्नाटकमध्ये विकसित केलेल्या 'श्वास' नावाच्या एआय प्लॅटफॉर्मवर (मोबाइल ॲप) एक अभ्यास केला आहे. हे एआय ॲप कोणत्याही रुग्णाचा खोकला ऐकून त्याचे स्मार्टफोनद्वारे विश्लेषण करते आणि त्याच्या आधारे रुग्णाला फुफ्फुस किंवा श्वसनसंस्थेचा कोणता आजार आहे याची माहिती मिळते.

गंभीर आजार देखील ओळखता येतो
एम्सच्या तज्ञांचा असा दावा आहे की या एआय तंत्रज्ञानाद्वारे, क्रॉनिक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह पल्मोनरी डिसीज (सीओपीडी) सारख्या गंभीर आजारांची देखील ओळख होऊ शकते. दिल्ली एम्सच्या सेंटर फॉर कम्युनिटी मेडिसिनचे अतिरिक्त प्राध्यापक डॉ. हर्षल रमेश साळवे म्हणाले की, उत्तर भारतातील कोणत्याही संस्थेने कर्नाटकात विकसित केलेल्या या एआय-आधारित ॲपचा अभ्यास केलेला नाही. दिल्ली एम्सच्या डॉक्टरांनी याचा अभ्यास केला.

अभ्यासाचे परिणाम अचूक होते
डॉ. हर्षल रमेश साळवे म्हणाले की, अभ्यासादरम्यान 460 लोकांच्या खोकल्याचे नमुने गोळा करण्यात आले आणि त्यांच्या आधारे एआयने त्यांचे विश्लेषण व तपासणी केली. बऱ्याच प्रमाणात, त्याचे विश्लेषण आणि परिणाम योग्य असल्याचे आढळले. तो कोणत्याही स्मार्ट फोनद्वारे वापरता येतो.

हे ॲप फायदेशीर ठरेल
डॉ. हर्षल रमेश साळवे, सेंटर फॉर कम्युनिटी मेडिसिन, दिल्ली AIIMS, अतिरिक्त प्राध्यापक म्हणाले की, स्मार्टफोनवर एकदा रेकॉर्ड केल्यावर, हे AI ॲप वायुमार्गात अडथळा किंवा फुफ्फुसातील विकृतीची चिन्हे ओळखण्यासाठी सूक्ष्म आवाजांच्या नमुन्यांचे विश्लेषण करते आणि पाच मिनिटांपेक्षा कमी वेळात परिणाम देईल.

हे फायदेशीर ठरेल
दिल्ली एम्सचे अतिरिक्त प्राध्यापक डॉ.साळवे यांनी सांगितले की, फुफ्फुसाचा आजार तपासण्यासाठी स्पायरोमीटर आवश्यक आहे. हे मशीन खूप महाग आहे आणि ते चालवण्यासाठी तज्ञाची आवश्यकता आहे. लहान शहरे किंवा ग्रामीण भागातील प्राथमिक किंवा दुय्यम वैद्यकीय केंद्रांवर अशी मशीन बसवणे खूप महागडे ठरेल.

येथे वापरले जाऊ शकते
यासाठी मोठ्या प्रमाणात तज्ज्ञांचीही गरज भासणार आहे. पण या एआय-आधारित प्लॅटफॉर्मवर, फुफ्फुसांची तपासणी करण्यासाठी मशीन किंवा तज्ञांची आवश्यकता नाही. रुग्णालयांमध्ये तैनात असलेले कर्मचारीही याद्वारे तपास करू शकतील. 'आयुष्मान आरोग्य मंदिर' सारख्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमध्येही याचा वापर करता येईल.

हे कसे कार्य करते
हे एआय आधारित ॲप मोबाईलद्वारे रुग्णांच्या खोकल्याची नोंद करते. दिल्ली एम्सचे डॉ. हर्षल रमेश साळवे यांनी सांगितले की, जसे डॉक्टर स्टेथोस्कोप वापरून रुग्णांच्या हृदयाचे ठोके ऐकतात, त्याचप्रमाणे हे तंत्रज्ञान खोकल्याच्या आवाजातील बारकावे समजून घेते आणि रुग्णाच्या खोकल्याची लक्षणे एकत्र करून आरोग्य गुण मिळवते.

रोग त्यांच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखले जातील
यामुळे डॉक्टरांना हा आजार काय आहे हे समजण्यास मदत होते आणि त्यावर आधारित उपचार करण्यात मदत होते. या सोप्या निदान पद्धतीमुळे सुरुवातीच्या काळात रोगाचा शोध लागेल आणि रुग्णांना वेळेवर उपचार मिळतील, असे त्यांचे म्हणणे आहे. यामुळे फुफ्फुसाच्या कर्करोगासारखे आजार सुरुवातीच्या टप्प्यावर ओळखण्यास मदत होईल.