रविवारच्या सुट्टीचा खरा हिरो कोण? या भारतीयाने इंग्रजांचा पराभव करून इतिहास बदलला

रविवारचे नाव घेताच बहुतांश लोकांच्या चेहऱ्यावर समाधान आणि आनंद दिसतो. हा दिवस कुटुंबासोबत वेळ घालवण्याची, आराम करण्याची आणि रोजच्या घाई-गडबडीतून विश्रांती घेण्याची संधी देतो. आज भारतात, रविवार हा साप्ताहिक सुट्टी म्हणून निश्चित केला आहे, परंतु ही व्यवस्था नेहमीच अस्तित्वात नव्हती.

कामगारांच्या त्रासाशी संबंधित रविवारच्या सुट्टीचा इतिहास

यामागे प्रदीर्घ संघर्ष, कामगारांचे दु:ख आणि वसाहत कालखंडाचा इतिहास आहे. ब्रिटीश राजवटीत भारतातील कामाची परिस्थिती अत्यंत कठीण होती. विशेषतः मुंबईच्या कापड गिरण्यांमध्ये काम करणाऱ्या कामगारांसाठी. त्यांना आठवड्याचे सात दिवस सतत काम करावे लागत होते आणि त्यांना कोणत्याही प्रकारची रजा मिळत नव्हती. सततचे कष्ट आणि विश्रांतीचा अभाव यामुळे कामगारांच्या शारीरिक व मानसिक आरोग्यावर परिणाम होत होता. अशा कठीण काळात समाजसुधारक व कामगार नेते नारायण मेघाजी लोखंडे कामगारांच्या हक्कासाठी पुढे आले.

लोखंडे यांनी कामगारांच्या समस्या गांभीर्याने घेत त्यांच्यासाठी साप्ताहिक रजेची मागणी केली. 1881 ते 1884 दरम्यान त्यांनी अनेक आंदोलने आयोजित केली आणि ब्रिटिश प्रशासनाला वारंवार निवेदने सादर केली. या आंदोलनात मोठ्या संख्येने कामगार सहभागी झाले आणि हळूहळू ते एक मजबूत जनआंदोलन बनले. हा संघर्ष सोपा नव्हता आणि अनेक वर्षे चालला. शेवटी कामगारांची एकजूट आणि सततच्या प्रयत्नांना फळ मिळाले. ब्रिटिश सरकारने त्यांची मागणी मान्य केली आणि 10 जून 1890 रोजी रविवार हा अधिकृत साप्ताहिक सुट्टी म्हणून घोषित केला.

ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी रविवार का निवडला?

रविवारची सुट्टी म्हणून निवडण्यामागे धार्मिक आणि व्यावहारिक दोन्ही कारणे होती. ब्रिटीश राज्यकर्ते ख्रिश्चन धर्माचे पालन करत होते आणि त्यांच्यासाठी रविवार हा चर्च जाण्याचा आणि प्रार्थना करण्याचा दिवस होता. त्यामुळे या दिवशी सुट्टी देणे प्रशासनाला सोयीचे होते. याशिवाय भारतीय परंपरेत रविवारचे महत्त्व आहे, कारण तो सूर्यदेवाच्या उपासनेसाठी शुभ मानला जातो. अशा प्रकारे हा दिवस दोन्ही समाजासाठी योग्य ठरला.

रविवार हा विश्रांतीचा दिवस बनवण्याची परंपरा भारतापुरती मर्यादित नव्हती. त्याचा इतिहास खूप जुना आहे. 321 AD मध्ये, रोमन सम्राट कॉन्स्टंटाईन द ग्रेटने रविवारी संपूर्ण रोमन साम्राज्यात विश्रांतीचा अधिकृत दिवस घोषित केला. नंतर ही परंपरा युरोप आणि ब्रिटनमध्ये स्वीकारण्यात आली आणि ब्रिटिश राजवटीत भारतातही ती लागू करण्यात आली.

अशाप्रकारे आजचा रविवार हा केवळ सुट्टीचा दिवस नसून कामगारांच्या प्रदीर्घ लढ्याचे, हक्काच्या विजयाचे आणि ऐतिहासिक बदलाचे प्रतीक आहे.