इराण युद्ध: ट्रम्पचा 5 दिवसांचा 'युद्धविराम' की इराणची शरणागती? तेहरानने चर्चेचे वृत्त फेटाळून लावले, 3 कडू अटी ठेवल्या!

वॉशिंग्टन/तेहरान: मध्यपूर्वेतील गनपावडरच्या वासाने जग पुन्हा एकदा गोंधळात पडले आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अचानक ५ दिवस इराणच्या ऊर्जा केंद्रांवर हल्ले थांबवण्याची घोषणा करून शांततेच्या आशा वाढवल्या आहेत. तेहरानसोबत पडद्यामागे 'फलदायी' चर्चा सुरू असल्याचा ट्रम्प यांचा दावा आहे. मात्र, इराणने हे दावे फेक न्यूज म्हणत फेटाळून लावले आहेत. इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनी यांचे लष्करी सल्लागार मोहसेन रझाई यांनी स्पष्ट केले आहे की, जोपर्यंत अमेरिका गुडघे टेकत नाही तोपर्यंत हे युद्ध थांबणार नाही. ट्रम्प यांची 'कूटनीति' की 48 तासांच्या अल्टिमेटमचा परिणाम? दोनच दिवसांपूर्वी डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला इशारा दिला होता की, जर होर्मुझची सामुद्रधुनी उघडली नाही तर ते इराणचे वीज प्रकल्प 'उद्ध्वस्त' करतील. आता अचानक ५ दिवसांची युद्धबंदी जाहीर केल्याने अनेक प्रश्न निर्माण होत आहेत. जागतिक तेल बाजारातील गोंधळ शांत करण्यासाठी ट्रम्प 'मऊ आणि कठोर' मुत्सद्देगिरीचे कार्ड खेळत आहेत, असे तज्ञांचे मत आहे. 'वाटाघाटी'ला संधी देता यावी म्हणून आपण हल्ले पुढे ढकलल्याचे ट्रम्प यांनी म्हटले आहे. इराणच्या 3 कटू अटी: तेहरान मागे हटण्यास तयार नाही. कोणत्याही दबावापुढे झुकणार नसल्याचे इराणने स्पष्ट केले आहे. मोहसीन रझाई यांनी युद्ध संपवण्यासाठी अशा तीन मागण्या मांडल्या आहेत, ज्या पूर्ण करणे अमेरिकेसमोर मोठे आव्हान आहे: निर्बंधांचा पूर्ण अंत: इराणवर लादलेले सर्व आंतरराष्ट्रीय आणि अमेरिकन निर्बंध तात्काळ हटवावेत. युद्धाचे नुकसान: अमेरिकेला युद्धादरम्यान पायाभूत सुविधा आणि जीवित व मालमत्तेच्या हानीसाठी मोठी भरपाई द्यावी लागेल. हस्तक्षेप न करण्याची हमी: अमेरिकेला आंतरराष्ट्रीय मंचावर लेखी हमी द्यावी लागेल की ती इराणच्या अंतर्गत बाबींमध्ये कधीही हस्तक्षेप करणार नाही. पलटवार: “हे फक्त खोटे आहे” इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने ट्रम्प यांच्या चर्चेचे दावे पूर्णपणे फेटाळून लावले आहेत. इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाकीर कालिबाफ यांनी कडक शब्दात सांगितले की, इराणी जनतेला आता चर्चा नको आहे तर 'हल्लेखोरांना शिक्षा' हवी आहे. आर्थिक बाजार शांत ठेवण्यासाठी ट्रम्प प्रशासन 'लबाडीचा' अवलंब करत आहे, असे इराणचे मत आहे. त्यांच्या खराब झालेल्या पायाभूत सुविधांची पुनर्बांधणी होईपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी बंदच राहणार असल्याचे इराणने स्पष्ट केले आहे. जगावर संकट कोसळले: कच्च्या तेलाने $115 ओलांडले. होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद ठेवण्याच्या इराणच्या आग्रहाने जागतिक अर्थव्यवस्थेचे कंबरडे मोडले आहे. कच्च्या तेलाचे दर प्रति बॅरल $115 च्या जवळ पोहोचले आहेत. ४० दिवसांच्या या तथाकथित युद्धबंदीनंतरही हे संकट दूर झाले नाही, तर जगाला मोठ्या ऊर्जा संकटाला सामोरे जावे लागू शकते. भारतासारख्या देशांसाठी ही परिस्थिती पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती पेटवू शकते.