डोप टेस्टमध्ये क्रिकेटपटू दोषी आढळल्यास काय होते? अभिषेक शर्मा आणि अक्षर पटेल 'नाडा'च्या रडारवर!

भारताची राष्ट्रीय डोपिंग-रोधी संस्था काहीही नाही सध्या ‘ॲक्शन मोड’मध्ये आहे. आयपीएल 2026 दरम्यान दिल्ली कॅपिटल्सचा कर्णधार अक्षर पटेल आणि सनरायझर्स हैदराबादचा सलामीवीर अभिषेक शर्मा यांचा समावेश ‘रजिस्टर्ड टेस्टिंग पूल’मध्ये करण्यात आला आहे. जे खेळाडू या टेस्टिंग पूलमध्ये समाविष्ट आहेत, त्यांना त्यांची ‘लोकेशन’ (असण्याचे ठिकाण) NADA ला कळवावी लागेल आणि चाचणीच्या दिवशी टेस्टसाठी उपलब्ध राहावे लागेल. पण ही डोप टेस्ट नेमकी काय आहे आणि यात फेल झाल्यास क्रिकेटपटूला काय शिक्षा होऊ शकते?

​खेळ जगतातील बहुतांश ॲथलीट्सना ‘डोपिंग टेस्ट’ला सामोरे जावे लागते. वर्ल्ड अँटी डोपिंग एजन्सी (वाडा) विशेषतः ऑलिम्पिक आणि राष्ट्रकुल खेळांसारख्या मोठ्या इव्हेंट्समध्ये अधिक सक्रिय दिसते. कोणत्याही ॲथलीटनी प्रतिबंधित ड्रग्जचे (अंमली पदार्थांचे) सेवन केले आहे का, हे शोधण्यासाठी डोपिंग टेस्ट केली जाते.

​तपासणीसाठी खेळाडूच्या लघवीचा नमुना (Urine Sample), रक्ताचा नमुना, लाळ किंवा घामाचा नमुना देखील घेतला जाऊ शकतो. यामध्ये ॲथलीटनी स्टिरॉइड्स, प्रतिबंधित वेदनाशामक औषधे, टेस्टोस्टेरॉन वाढवणारी किंवा ऊर्जा वाढवणारी ड्रग्ज घेतली आहेत का, याचा शोध घेतला जातो. या चाचणीचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे NADA कधीही आणि कोणत्याही वेळी पूर्वसूचना न देता खेळाडूला डोप टेस्टसाठी नोटीस पाठवू शकते.

​NADA च्या नियमांनुसार, डोप टेस्टमध्ये फेल झाल्यास खेळाडूवर २ ते ४ वर्षांची बंदी घातली जाऊ शकते. तसेच, वारंवार डोप टेस्टमध्ये दोषी आढळल्यास खेळाडूला आजीवन बंदीची शिक्षा देखील सुनावली जाऊ शकते. हे फार जुने प्रकरण नाही, २०२५ मध्ये तामिळनाडूची धावपटू धनलक्ष्मी शेखर हिच्यावर ८ वर्षांची बंदी घालण्यात आली होती.

​भारतीय क्रिकेटपटू पृथ्वी शॉ देखील एकदा डोप टेस्टमध्ये फेल झाला होता. फेब्रुवारी २०१९ मध्ये सय्यद मुश्ताक अली ट्रॉफी दरम्यान पृथ्वी शॉ याला प्रतिबंधित औषधाचे सेवन करताना पकडण्यात आले होते. नंतर खुलासा झाला की शॉ याने चुकून त्या औषधाचे सेवन केले होते, तरीही त्याला ८ महिन्यांच्या बंदीचा सामना करावा लागला होता.