जागतिक लोकसंख्या संकट: 2064 पर्यंत जगाची लोकसंख्या निम्मी होईल का? शास्त्रज्ञांनी अस्तित्वासाठी 4 मोठे धोके मोजले आहेत.

येत्या चार दशकांत मानवी संस्कृती आपल्या अस्तित्वाच्या सर्वात मोठ्या संकटाचा सामना करणार आहे का? नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या एका नवीन आंतरराष्ट्रीय संशोधनाने संपूर्ण जग हादरले आहे. संशोधकांचा असा दावा आहे की जर हवामान बदल, महामारी आणि युद्ध यांसारख्या जागतिक संकटांनी गंभीर स्वरूप धारण केले तर 2064 सालापर्यंत पृथ्वीवरील लोकसंख्या जवळपास निम्म्याने कमी होऊ शकते. लंडनच्या क्वीन मेरी युनिव्हर्सिटी आणि मिलान युनिव्हर्सिटीच्या शास्त्रज्ञांनी संयुक्तपणे हा अभ्यास केला आहे, जो येणाऱ्या काळासाठी एक गंभीर इशारा मानला जात आहे. 'लोकसंख्या कोलमडे' आणणारे 4 मोठे धोके कोणते आहेत? या संशोधनात, शास्त्रज्ञांनी चार प्रमुख घटक ओळखले आहेत, जे भविष्यात मानवी लोकसंख्येसाठी घातक ठरू शकतात: हवामान बदल: यामुळे केवळ अत्यंत हवामान परिस्थिती निर्माण होत नाही, तर जागतिक कृषी प्रणाली आणि अन्न उत्पादनावरही त्याचा मोठ्या प्रमाणावर परिणाम होत आहे. महामारी: जागतिक आरोग्य आणीबाणी, जसे की COVID-19, भविष्यात अधिक प्राणघातक स्वरुपात परत आल्यास लोकसंख्येवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. युद्ध आणि आण्विक संघर्ष: मोठ्या युद्धे किंवा आण्विक संघर्षांमुळे केवळ थेट जीवितहानी होणार नाही तर पायाभूत सुविधांचा पूर्णपणे नाश होईल. संसाधनांचा तुटवडा: पाणी, अन्न आणि ऊर्जा यासारख्या जीवनरक्षक संसाधनांची झपाट्याने कमी होत चाललेली उपलब्धता एक मोठे जागतिक संकट निर्माण करत आहे. 12,000 वर्षांच्या डेटाचे गणितीय मूल्यांकन या निष्कर्षापर्यंत पोहोचण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी 'ट्रेचेन्को-झाकोन' नावाचे विशेष गणितीय मॉडेल वापरले आहे. विशेष म्हणजे, हे मॉडेल मूळत: घन पदार्थांचे वर्तन समजून घेण्यासाठी तयार केले गेले होते, जे संशोधकांनी गेल्या 12,000 वर्षांत मानवी लोकसंख्येच्या डेटावर लागू केले. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की 1970 च्या दशकापासून लोकसंख्या वाढीचा वेग मंदावला आहे आणि जग आता 'लोकसंख्या विस्फोट' होण्याऐवजी स्तब्धतेकडे किंवा घसरणीकडे वाटचाल करत आहे. यूएन अहवाल आणि हे संशोधन यात काय फरक आहे? युनायटेड नेशन्स (UN) च्या अंदाजानुसार जगाची लोकसंख्या 2050 पर्यंत 9.7 अब्ज आणि शतकाच्या अखेरीस 11 अब्जांपर्यंत पोहोचू शकते. तथापि, हे नवीन संशोधन संयुक्त राष्ट्रांच्या परिस्थितीच्या सामान्य मूल्यांकनापेक्षा वेगळे आहे. तज्ज्ञांच्या मते, संयुक्त राष्ट्र 'सामान्य विकासा'वर आधारित अंदाज लावत असताना, हे संशोधन 'सर्वात वाईट परिस्थिती'चे विश्लेषण करते. पृथ्वी अचानक एखाद्या मोठ्या पर्यावरणीय किंवा सामाजिक संकटात पडली तर त्याचा परिणाम किती विनाशकारी होईल हे समजून घेण्याचा हा फक्त प्रयत्न आहे. हा शेवट नाही तर इशारा आहे. शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की 2064 पर्यंत लोकसंख्या निम्मी करणे हा निश्चित अंदाज नसून एक गणितीय मूल्यांकन आहे. मानवजातीकडे अजूनही वेळ आहे यावर हे संशोधन भर देत आहे. जर आपण आता हवामान संकट, संसाधन व्यवस्थापन आणि जागतिक सहकार्याकडे लक्ष दिले नाही, तर भविष्यातील आव्हाने कोणत्याही वैज्ञानिक मॉडेलच्या अंदाजापेक्षा कितीतरी अधिक गंभीर असू शकतात. हा अभ्यास आपल्याला आठवण करून देतो की आपले भविष्य केवळ विकासाच्या गतीवर अवलंबून नाही तर आपल्या पर्यावरणाच्या रक्षणावर अवलंबून आहे.