मुलांच्या मानसिक विकासासाठी जागतिक मेंदू दिनानिमित्त सूचना

जागतिक मेंदू दिन: मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर लक्ष केंद्रित करा

आज, 22 जुलै रोजी 'जागतिक मेंदू दिन' साजरा केला जात आहे, ज्याचा उद्देश मेंदूच्या आरोग्याच्या महत्त्वाबद्दल जागरूकता पसरवणे हा आहे. खराब मानसिक आरोग्याचा जीवनाच्या विविध पैलूंवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. या निमित्ताने मुलांच्या मानसिक विकासाशी संबंधित काही महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा करणार आहोत. सध्या मुलांचा मोबाईलचा अतिवापर आणि स्क्रीनसमोर घालवलेला वेळ यामुळे त्यांच्या मानसिक विकासावर परिणाम होत आहे, तसेच त्यांच्या शारीरिक हालचालीही कमी होत आहेत.

मुलांचा मेंदू सतत विकसित होत असतो. सुरुवातीच्या काळात त्यांची शिकण्याची क्षमता, स्मरणशक्ती, लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याची कौशल्ये वेगाने वाढतात. 'जागतिक मेंदू दिना'च्या निमित्ताने मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर, बुद्ध्यांकावर आणि लक्ष केंद्रित करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करणाऱ्या सामान्य सवयी पाहू.

मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करणाऱ्या सवयी
डॉ. सोनिया लाल गुप्ता, वरिष्ठ न्यूरोलॉजिस्ट आणि मेट्रो ग्रुप ऑफ हॉस्पिटल्सच्या संयुक्त व्यवस्थापकीय संचालक, स्पष्ट करतात की रात्री उशिरा मोबाइल, टीव्ही किंवा इतर स्क्रीन वापरल्याने झोपेची समस्या उद्भवू शकते. यामुळे मुलांमध्ये चिडचिड, लक्ष न लागणे आणि शिकण्याची क्षमता कमी होऊ शकते. तज्ज्ञांचे असे मत आहे की आजकाल मुले शारीरिकदृष्ट्या कमी सक्रिय असतात, ज्यामुळे त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो. याव्यतिरिक्त, जंक फूड, साखर आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ यांचे जास्त सेवन केल्याने मुलांच्या उर्जेवर आणि लक्ष केंद्रित करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो.

या गोष्टी लक्षात ठेवा
पुरेशी झोप आणि संतुलित आहार : मुलांच्या मानसिक आरोग्याच्या विकासासाठी चांगली झोप आवश्यक आहे. झोपेच्या दरम्यान, मेंदू दिवसाची माहिती व्यवस्थित करतो, ज्यामुळे मेमरी मजबूत होते. मानसिक आरोग्यासाठी पोषक तत्वांनी युक्त आहारही महत्त्वाचा आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की प्रथिने, ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड, लोह, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असलेले पदार्थ मेंदूचे कार्य सुधारण्यास मदत करतात. बालपणातील सवयी न्यूरोलॉजिकल विकासावर परिणाम करतात, नवीन न्यूरल कनेक्शन तयार करतात. झोपेची कमतरता, दीर्घकाळ स्क्रीनसमोर राहणे आणि तणाव यासारख्या गोष्टी या प्रक्रियेत व्यत्यय आणू शकतात, ज्यामुळे विचार करण्याची, लक्ष केंद्रित करण्याची आणि शिकण्याची क्षमता प्रभावित होते. त्यामुळे मुलांनी पुरेशी झोप घेणे आणि स्क्रीन टाइम मर्यादित करणे आवश्यक आहे.

शारीरिक हालचालींचे महत्त्व – आजच्या डिजिटल युगात मुले मोबाईल आणि स्क्रीनवर जास्त वेळ घालवतात. याउलट, खेळ आणि शारीरिक व्यायामामुळे मेंदूतील रक्तप्रवाह सुधारतो, ज्यामुळे लक्ष केंद्रित करण्याची आणि नवीन गोष्टी शिकण्याची क्षमता वाढते. मुलांना केवळ पुस्तके वाचण्यापेक्षा कला, संगीत, कोडी, कथा सांगणे आणि नवीन कौशल्ये शिकणे यासारख्या उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित केले पाहिजे. या उपक्रमांमुळे मेंदूचे वेगवेगळे भाग सक्रिय होतात आणि सर्जनशीलतेला चालना मिळते. जास्त अभ्यासाचा दबाव मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करू शकतो; पालकांनी त्यांच्या मुलांशी मोकळेपणाने संवाद साधला पाहिजे आणि त्यांच्या आवडींना प्रोत्साहन देणारे सकारात्मक वातावरण प्रदान केले पाहिजे.