पान मसाला पुड्या बदलणार! : प्लास्टिक, ॲल्युमिनियम फॉइल आणि मेटालाइज्ड लेयरवर बंदी, FSSAI बदलते पॅकेजिंग नियम

नवी दिल्ली, वाचा: पान मसाल्याचा चमकदार बंडल लवकरच बदलताना दिसेल. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) ने पान मसाल्याच्या पॅकेजिंगबाबत नवीन नियम लागू केले आहेत. या अंतर्गत, पान मसाल्याच्या पॅकिंगमध्ये प्लास्टिक, ॲल्युमिनियम फॉइल आणि धातूचा थर वापरता येत नाही. FSSAI ने 7 ऑगस्ट 2026 रोजी अन्न सुरक्षा आणि मानके (पॅकेजिंग) सुधारणा विनियम, 2026 ची अधिसूचना जारी केली. ती 10 ऑगस्ट 2026 रोजी भारतीय राजपत्रात प्रकाशित झाली. राजपत्रात त्यांच्या प्रकाशनानंतर नियम प्रभावी झाले आहेत.

नवीन नियमांमुळे काय बदल होणार?

नवीन नियमांनंतर पान मसाल्याच्या पॅकेजिंगमध्ये प्लास्टिक नसलेले साहित्य वापरावे लागणार आहे. यासाठी नैसर्गिक स्रोतांपासून मिळणारे कागद, पेपर बोर्ड, सेल्युलोज आणि इतर साहित्य वापरता येईल. तथापि, ही सामग्री पूर्णपणे प्लास्टिकपासून मुक्त असावी. पान मसाला टिन किंवा काचेच्या डब्यातही पॅक करता येतो.

कोणत्या गोष्टींवर बंदी होती?

FSSAI ने पॅकेजिंगमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या अनेक साहित्यावर बंदी घातली आहे. यामध्ये पॉलिथिलीन, पॉलीप्रॉपिलीन, पॉलिस्टर, पॉलिव्हिनाईल क्लोराईड म्हणजेच पीव्हीसी, इतर सिंथेटिक पॉलिमर, को-पॉलिमर, प्लॅस्टिक लॅमिनेट यांचा समावेश आहे, याशिवाय ॲल्युमिनियम फॉइल आणि मेटलाइज्ड लेअर्स वापरता येत नाहीत. याचा अर्थ असा की पान मसाल्याच्या चमकदार आणि प्लास्टिक आधारित पॅकेट्सऐवजी, इतर पॅकेजिंग साहित्य वापरावे लागेल.

कंपन्यांना काय करावे लागेल?

नवीन नियमांनंतर पान मसाला बनवणाऱ्या कंपन्यांना त्यांचे पॅकेजिंग मटेरियल बदलावे लागणार आहे. त्यांना नवीन अन्न सुरक्षा मानकांशी सुसंगत आणि प्लास्टिकच्या वापरापासून मुक्त असलेले पॅकेजिंग स्वीकारावे लागेल. पॅकेजिंगमधून निर्माण होणारा प्लास्टिक कचरा कमी करणे हा यामागचा उद्देश आहे. हा बदल फक्त पॅकेजिंगशी संबंधित आहे. FSSAI च्या या अधिसूचनेत, पान मसाला विक्री किंवा वापरावर कोणतेही नवीन निर्बंध लादलेले नाहीत. तो कोणत्या प्रकारचा मटेरियल पॅक करता येईल एवढाच बदल आहे.

नियम अचानक बदलले नाहीत

FSSAI ने हे नियम बदलण्याची प्रक्रिया आधीच सुरू केली होती. 28 एप्रिल 2026 रोजी दुरुस्तीचा मसुदा प्रसिद्ध करण्यात आला होता. त्यावर संबंधित पक्ष आणि सर्वसामान्यांकडून हरकती व सूचना मागविण्यात आल्या होत्या. त्यासाठी ६० दिवसांची मुदत देण्यात आली होती. प्राप्त सूचना व हरकतींचा विचार करून आता अंतिम नियमावली जारी करण्यात आली आहे. अन्न सुरक्षा आणि मानके (पॅकेजिंग) दुरुस्ती विनियम, 2026 10 ऑगस्ट 2026 पासून प्रभावी झाले आहेत.

प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापनाचे नियमही लागू केले

नवीन पॅकेजिंग तरतुदींसह, प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापन नियम, 2016 च्या संबंधित तरतुदी देखील लागू होतील. हे नियम पर्यावरण संरक्षण कायदा, 1986 अंतर्गत करण्यात आले आहेत. याचा अर्थ कंपन्यांना पान मसाल्याचे नवीन पॅकेजिंग तयार करताना अन्न सुरक्षा नियम तसेच प्लास्टिक कचरा व्यवस्थापन नियमांचे पालन करावे लागेल.