गलवान आणि डोकलामचे मास्टरमाइंड जनरल झाओ झोन्ग्की यांना शी जिनपिंग यांनी चीनच्या सर्वोच्च सल्लागार संस्थेतून हटवले

जागतिक भू-राजकारण आणि आशियातील धोरणात्मक कॉरिडॉरमधून सध्या एक अतिशय मोठी आणि खळबळजनक बातमी समोर येत आहे. चीनच्या राजकारणात आणि लष्करात सुरू असलेल्या गोंधळाच्या पार्श्वभूमीवर देशाचे अध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी अतिशय कठोर आणि धक्कादायक निर्णय घेतला आहे. भारतासोबतच्या सीमा विवादाच्या केंद्रस्थानी असलेले आणि डोकलाम आणि गलवान खोऱ्यातील संघर्षांदरम्यान पीपल्स लिबरेशन आर्मी (पीएलए) वेस्टर्न थिएटर कमांडचे नेतृत्व करणारे शीर्ष चीनी जनरल झाओ झोन्ग्की यांची अधिकृतपणे देशाच्या सर्वोच्च राजकीय सल्लागार संस्थेतून हकालपट्टी करण्यात आली आहे. या कारवाईने बीजिंगमधील सत्तेच्या कॉरिडॉरमध्ये सुरू असलेली अंतर्गत भांडणे आणि शी जिनपिंग यांच्या लष्करी नेतृत्वात मोठ्या प्रमाणावर फेरबदल घडवून आणले आहेत. भारताच्या सीमेवर आक्रमक लष्करी धोरणांसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या या ज्येष्ठ जनरलच्या अचानक जाण्याने आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीत चर्चेचा मुख्य विषय बनला आहे. चीनची सरकारी एजन्सी शिन्हुआची अधिकृत घोषणा आणि कारण नसताना काढून टाकणे चीनचे सरकार आणि अधिकृत वृत्तसंस्था 'शिन्हुआ'ने प्रसिद्ध केलेल्या वृत्तानुसार, जनरल झाओ झोन्ग्की यांना चायनीज पीपल्स पॉलिटिकल कन्सल्टेटिव्ह कॉन्फरन्स (CPPCC) आणि त्याच्याशी संबंधित इतर महत्त्वाच्या पदांवरून तत्काळ प्रभावाने हटवण्यात आले आहे. बीजिंगच्या शैलीनुसार, या उच्चस्तरीय हकालपट्टीमागील चिनी कम्युनिस्ट पक्ष किंवा सरकारने कोणतेही स्पष्ट कारण सामायिक केलेले नाही. शिवाय, जनरल झाओच्या विरोधात कोणत्याही प्रकारची औपचारिक चौकशी सुरू करण्यात आली आहे किंवा त्यांना केवळ राजकीय प्रशासकीय जबाबदारीतून मुक्त करण्यात आले आहे की नाही हे अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आलेले नाही. तथापि, राजनयिक तज्ञ आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचे विश्लेषक मानतात की अशी अचानक पावले सामान्य नाहीत आणि त्यामागे खोल सामरिक आणि अंतर्गत राजकीय कारणे दडलेली असू शकतात. जनरल झाओ झोन्गकी यांना पदच्युत करण्याची ही घटना अशा संवेदनशील वेळी घडली आहे जेव्हा चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग त्यांच्या स्वत:च्या सैन्यात म्हणजेच पीपल्स लिबरेशन आर्मीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर स्वच्छता मोहीम राबवत आहेत. गेल्या काही महिन्यांत शी जिनपिंग यांनी अनेक वरिष्ठ लष्करी अधिकारी, थिएटर कमांडचे प्रमुख, संरक्षण विद्यापीठांचे नेतृत्व आणि लष्करातील शस्त्रास्त्र खरेदीशी संबंधित महत्त्वाच्या विभागांच्या अधिकाऱ्यांना त्यांच्या पदावरून हटवले आहे. शी जिनपिंग हे सत्ताधारी कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ चायना (CPC) चे सरचिटणीस तसेच शक्तिशाली सेंट्रल मिलिटरी कमिशन (CMC) चे अध्यक्ष असल्याने त्यांची लष्करावरील पकड सर्वोपरि आहे. अलीकडे, शी जिनपिंग यांनी सीएमसीमधील दोन अत्यंत वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांना – झांग युक्सिया आणि लिऊ झेनली – यांना दरवाजा दाखवला आहे. या दोन दिग्गजांच्या माघारीनंतर, आता या अत्यंत प्रभावशाली सात सदस्यीय लष्करी आयोगात केवळ दोन सक्रिय सदस्य उरले आहेत, ज्यात स्वतः राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांचा समावेश आहे. यावरून ड्रॅगन आर्मीमध्ये वरच्या स्तरावर किती अविश्वास आणि फेरबदल सुरू आहेत, याचा अंदाज येऊ शकतो. जनरल झाओ झोन्ग्की कोण आहेत आणि त्यांचा भारतासोबतचा इतिहास काय आहे? जनरल झाओ झोन्ग्की हे पीएलएच्या निवडक जनरल्सपैकी आहेत ज्यांनी भारतासोबतच्या प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेची (एलएसी) सुरक्षा पाहणाऱ्या अत्यंत संवेदनशील 'वेस्टर्न थिएटर कमांड'चे कमांडर म्हणून काम केले आहे. त्यांच्या कार्यकाळात, भारत आणि चीन यांच्यात दोन सर्वात मोठ्या आणि सर्वात गंभीर लष्करी संघर्ष घडल्या, ज्यामुळे दोन्ही देशांमधील संबंध ऐतिहासिक खालच्या पातळीवर पोहोचले. 2017 चा डोकलाम स्टँडऑफ: 2017 मध्ये, जेव्हा भूतान-तिबेट-भारत ट्राय जंक्शनवर असलेल्या डोकलाम भागात भारत आणि चीनचे सैन्य आमनेसामने आले आणि 73 दिवस प्रचंड तणाव निर्माण झाला, त्या वेळी जनरल झाओ झोंगकी हे वेस्टर्न थिएटर कमांडचे नेतृत्व करत होते. या संकटाच्या काळात त्यांच्या आक्रमक भूमिकेची जगभरातील संरक्षण वर्तुळात चर्चा झाली. 2020 चा गलवान व्हॅली संघर्ष: यानंतर, मे 2020 मध्ये पूर्व लडाख सेक्टरमधील एलएसीच्या विविध पॉइंट्सवर चिनी सैन्याची मोठ्या प्रमाणावर तैनाती आणि 15 जून 2020 रोजी गलवान व्हॅलीमध्ये हिंसक चकमक देखील त्यांच्या कार्यकाळात झाली. या भीषण संघर्षात 20 शूर भारतीय जवानांनी मातृभूमीसाठी बलिदान दिले, तर चीनच्या बाजूनेही मोठे नुकसान झाले, ज्याची पुष्टी बीजिंगने फार पूर्वीच केली होती. वृत्तसंस्था एएनआयने २०२० मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या खळबळजनक अहवालात, अमेरिकन गुप्तचर सूत्रांचा हवाला देऊन, असा दावा करण्यात आला होता की, जनरल झाओ झोन्ग्की यांनी भारताला धडा शिकवण्यासाठी गलवान खोऱ्यातील आक्रमक कारवाईला थेट मान्यता दिली होती. भारतविरोधी रणनीती राबवणाऱ्या या सर्वोच्च जनरलची राजकीय सल्लागार संस्थेतून बाहेर पडणे धोरणात्मकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे. निष्कर्ष: चिनी लष्करी नेतृत्वात झालेला बदल आणि त्याचा भारताच्या दृष्टिकोनातून काय अर्थ आहे, एकूणच, जनरल झाओ झोंग्की यांचे जाणे आणि शी जिनपिंग यांनी चिनी सैन्यात राबविलेली ही उच्चस्तरीय शुद्धीकरण मोहीम यावरून हे सिद्ध झाले आहे की बीजिंगच्या अंतर्गत सत्ता समीकरणांमध्ये काहीही सामान्य होत नाही. एकीकडे, शी जिनपिंग हे पक्ष आणि लष्करावर अधिक हुकूमशाही आणि केंद्रीकृत होत आहेत, तर दुसरीकडे, गलवान आणि डोकलाम सारख्या सीमा विवादांमधील प्रमुख खेळाडूंचे हे दुर्लक्ष दर्शवते की चीनच्या प्रादेशिक रणनीतींचाही अंतर्गत आढावा घेतला जात आहे. भारताचे धोरणात्मक आणि सुरक्षा आस्थापना या सर्व हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवून आहे, कारण अशा प्रकारे सीमावर्ती भागात कमांडर असलेल्या जनरल्सना काढून टाकणे शेजारील देशात अंतर्गत आणि बाह्य दोन्ही आघाड्यांवर मोठ्या बदलांची कहाणी सांगते.