अणुऊर्जा वीज कशी बनवते: वाफेने वीज कशी तयार होते? अणुऊर्जा प्रकल्पाचे कार्य जाणून घ्या

आपल्या देशात अणुऊर्जेचा वापर करून मोठ्या प्रमाणात वीजनिर्मिती केली जाते. अणुऊर्जेचा वापर करून पाण्याचे वाफेत रूपांतर करणे आणि त्या वाफेचा वापर करून वीज निर्मिती करणे ही एक अतिशय मनोरंजक आणि अत्याधुनिक वैज्ञानिक प्रक्रिया आहे. कोळसा किंवा वायू वापरून उष्णता निर्माण होत असल्याने येथे अणूंच्या विखंडनाने उष्णता मिळते. आणि त्याच्या मदतीने पुढील वीज तयार केली जाते.

वीज निर्मितीची टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया

1. आण्विक विखंडन द्वारे उष्णता निर्मिती

आण्विक अणुभट्टीमध्ये, युरेनियम किंवा प्लुटोनियम सारख्या किरणोत्सर्गी घटकांच्या अणूंवर न्यूट्रॉनचा मारा केला जातो. यामुळे अणूचे विभाजन होते आणि प्रचंड प्रमाणात उष्णता ऊर्जा निर्माण होते.

2. उच्च दाबाने पाण्याचे वाफेमध्ये रूपांतर

अणुभट्टीमध्ये निर्माण होणारी ही प्रचंड उष्णता शोषून घेण्यासाठी शीतलक – सहसा पाणी – वापरले जाते. हे सुपरहिटेड पाणी 'स्टीम जनरेटर'वर पाठवले जाते. तेथे पाण्याचे उच्च दाबाने गरम उच्च दाब वाफेत रूपांतर होते.

भारत वीज निर्यात : भारत झाला 'पॉवर हाऊस'! ‘हे’ देश वीज पुरवून करोडो रुपये कमवत आहेत

3. वाफेने टर्बाइन फिरवणे

ही अतिशय उच्च दाबाची वाफ मोठ्या नळ्यांमधून वाफेच्या टर्बाइनमध्ये वेगाने सोडली जाते. वाफेचा वेग जास्त असल्यामुळे टर्बाइनचे पंखे वेगाने फिरू लागतात. अशा प्रकारे उष्णता उर्जेचे गतीज उर्जेमध्ये रूपांतर होते.

4. जनरेटरद्वारे वीज निर्मिती

टर्बाइनचा शाफ्ट थेट इलेक्ट्रिक जनरेटरशी जोडलेला असतो. टर्बाइन फिरत असताना, जनरेटरमध्ये इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक इंडक्शनच्या तत्त्वावर आधारित वीज तयार होते. निर्माण झालेली वीज ट्रान्सफॉर्मरद्वारे ग्रीडमध्ये पाठवली जाते.

ठाणे वार्ता : ठाण्यात महावितरणचे अजब काम, घरातील लोक झोपलेले असताना बसवले स्मार्ट मीटर

5. स्टीम रिसायकलिंग

टर्बाइनमधून बाहेर पडणारी वाफ 'कंडेन्सर'मध्ये टाकली जाते. कुलिंग टॉवरमधून थंड होणारे पाणी या वाफेचे पुन्हा पाण्यात रूपांतर करते आणि हे पाणी पुन्हा वाफे तयार करण्यासाठी स्टीम जनरेटरकडे पाठवले जाते. अशा प्रकारे पुनर्वापर केले जाते.

ऊर्जा रूपांतरणाचे टप्पे

ही संपूर्ण प्रक्रिया लूप म्हणजेच बंद चक्रात चालत असल्याने, कोणताही धूर किंवा कार्बन उत्सर्जन होत नाही, ज्यामुळे अणुऊर्जा हा स्वच्छ ऊर्जेचा एक महत्त्वाचा स्रोत बनतो.