75 हजार वर्ष जुने हत्येचे रहस्य उघड, गुहेत सापडला सांगाड्याच्या खांद्याला भोक, शास्त्रज्ञ आश्चर्यचकित

नवी दिल्ली. इराकमधील एका प्राचीन गुहेत सापडलेला 75 हजार वर्ष जुना मानवी सांगाडा इतिहासातील एका रहस्यमय घटनेकडे बोट दाखवत आहे. या सांगाड्याचा अभ्यास केल्यानंतर पुरातत्व शास्त्रज्ञांनी प्राचीन मानवाचा मृत्यू धारदार शस्त्राने केलेल्या जखमेमुळे झाला असावा, अशी भीती व्यक्त केली आहे. सांगाड्याच्या खांद्याच्या हाडात सापडलेले एक गोल छिद्र एखाद्या व्यक्तीला भाल्यासारख्या वस्तूने भोसकल्याची शक्यता बळकट करते. शास्त्रज्ञांच्या मते, हे प्रकरण मानवी इतिहासातील जाणूनबुजून केलेल्या हिंसाचाराच्या सर्वात जुन्या संभाव्य उदाहरणांपैकी एक असू शकते. तथापि, संशोधक अद्याप खात्रीने सांगू शकत नाहीत की ही हत्या आहे की इतर काही परिस्थितीमुळे झालेली प्राणघातक जखम. या शोधामुळे प्राचीन मानवांचे जीवन आणि त्यांच्यामध्ये घडलेल्या हिंसक घटना समजून घेण्याचा एक नवीन मार्ग खुला झाला आहे.

इराकच्या प्रसिद्ध शनिदर गुहेत हा सांगाडा सापडला. हे ठिकाण निएंडरथल मानवांच्या अवशेषांसाठी आणि त्यांच्या जीवनाशी संबंधित महत्त्वाच्या पुरातत्त्वीय पुराव्यांसाठी ओळखले जाते. येथे अवशेष सापडले आहेत ज्यावरून असे दिसून येते की प्राचीन मानवांनी त्यांच्या मृतांना विशिष्ट पद्धतीने वागवले आणि शक्यतो त्यांना दफन करण्याची परंपरा देखील पाळली. संशोधकांनी या नवीन सांगाड्याला शनिदर ए असे नाव दिले आहे. तथापि, त्याचे सर्व भाग सुरक्षित आढळले नाहीत. अवशेषांमध्ये जवळजवळ संपूर्ण उजवा हात, तीन बरगड्या, सहा दात आणि डाव्या खांद्याचे हाड समाविष्ट आहे. या हाडांच्या तपासणीदरम्यान, शास्त्रज्ञांना दुखापतीच्या खुणा आढळल्या ज्यामुळे संपूर्ण अभ्यास विशेष बनला.

संशोधकांना खांद्याच्या हाडाच्या बाजूला सुमारे 1.5 सेमी व्यासाचे एक गोल भोक दिसले. त्याच्या आजूबाजूला हाडाचा एक लहान गोल तुकडाही सापडला, जो एखाद्या धारदार वस्तूच्या दाबाने बाहेर ढकलल्यासारखा दिसत होता. शास्त्रज्ञांनी हे समजून घेण्याचा प्रयत्न केला की हे छिद्र एखाद्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर जमिनीत गाडल्यामुळे किंवा त्याच्या आयुष्याच्या शेवटच्या काळात दुखापत झाली आहे का. दुखापतीच्या संरचनेचा आणि त्याच्या सभोवतालच्या खुणा यांचा अभ्यास केल्याने ही दुखापत मृत्यूच्या सुमारास झाली असण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली. या आधारे, हा हल्ला भाला किंवा अन्य धारदार शस्त्राने झाला असावा, असा कयास संशोधकांनी व्यक्त केला.

शास्त्रज्ञांच्या म्हणण्यानुसार, हल्ला समोरून झाला असावा आणि शस्त्र छाती किंवा खांद्याच्या भागापर्यंत पोहोचले असावे. भाला फेकून किंवा जवळून बळ लागू करून त्याची हत्या झाली असण्याची शक्यता आहे. जर हा हल्ला मुद्दाम केला गेला असेल तर, प्राचीन मानवांमधील गंभीर हिंसाचाराचा तो महत्त्वपूर्ण पुरावा असू शकतो. परंतु हल्लेखोर हा दुसरा निएंडरथल होता की दुखापत हा शिकारीचा अपघात होता का याचा निष्कर्ष संशोधकांना काढता आलेला नाही. त्यामुळे या घटनेला इतिहासातील सर्वात जुनी हत्या म्हणणे निश्चितच अकाली ठरेल. प्राचीन काळातील संभाव्य प्राणघातक हिंसाचाराचे एक महत्त्वाचे प्रकरण म्हणून सध्या याकडे पाहिले जात आहे.

या शोधाचे महत्त्व केवळ संभाव्य खुनापुरते मर्यादित नाही. सांगाड्याच्या दातांची तपासणी केल्याने त्या व्यक्तीच्या जीवनाविषयी महत्त्वाचे संकेत मिळाले आहेत. त्याच्या हयातीत त्याचे सहा दात खराब झाले होते आणि समोरचा एक दात दोन तुकडे झाला होता. दातावर जमा झालेला जाड थर असे सूचित करतो की तो तुटल्यानंतर बराच काळ टिकला असावा. तो किमान एक वर्ष किंवा त्याहून अधिक काळ जगला असावा असा अंदाज आहे. चेहऱ्यावर व जबड्यावर जुन्या जखमा झाल्याची शक्यताही वर्तविण्यात आली आहे. यावरून असे दिसून येते की प्राचीन मानवांना जखमी होऊनही दीर्घ आयुष्य जगावे लागले आणि त्यांच्या शारीरिक स्थितीचा अभ्यास केल्यास त्यांच्या जीवनातील परिस्थिती समजून घेण्यास मदत होते.

यापूर्वीही शनिदर गुहेत गंभीर जखमा असलेल्या निएंडरथल्सचे अवशेष सापडले आहेत. 2009 मध्ये सापडलेल्या एका प्रौढ पुरुषाच्या सांगाड्याच्या फासळ्यांवर खुणा होत्या. असे पुरावे सूचित करतात की प्राचीन मानवांचे जीवन अन्न गोळा करणे आणि जगण्याच्या संघर्षापुरते मर्यादित नव्हते तर त्यांना दुखापती, अपघात आणि संभाव्य हिंसक संघर्षांचाही सामना करावा लागला. इराकमधील या गुहेतून सापडलेला नवा सांगाडा हजारो वर्ष जुन्या जीवनाची अकथित कथा सांगतो. तथापि, अंतिम निष्कर्षासाठी वैज्ञानिक पुरावे आणि त्याचे स्पष्टीकरण काळजीपूर्वक समजून घेणे आवश्यक आहे.