भारत इंधन निर्यात: रशियन तेलावर बंदी, तरीही इंधन पाश्चिमात्य देशांपर्यंत पोहोचत आहे; भारतातून निर्यात 43% वाढली

नवी दिल्ली: रशियाकडून कच्च्या तेलाची खरेदी करून त्यावर प्रक्रिया करणाऱ्या भारतासह तीन देशांच्या रिफायनरीजमधून पाश्चात्य देशांना होणाऱ्या तेल उत्पादनांची निर्यात सप्टेंबरमध्ये ४३ टक्क्यांनी वाढून एक अब्ज युरो म्हणजेच सुमारे १.२ अब्ज अमेरिकन डॉलरवर पोहोचली आहे. विशेष म्हणजे ज्या देशांनी रशियन कच्च्या तेलापासून बनवलेल्या इंधनाच्या आयातीवर बंदी घातली आहे, त्यांनीही ही तेल उत्पादने खरेदी केली आहेत. सेंटर फॉर रिसर्च ऑन एनर्जी अँड क्लीन एअर (CREA) च्या अहवालात ही माहिती समोर आली आहे.

जामनगर रिफायनरीतून सहा जहाजे युरोपियन युनियनमध्ये पोहोचली

गुजरातस्थित रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेडच्या जामनगर रिफायनरीने सप्टेंबरमध्ये युरोपियन युनियन (EU) बंदरांवर कॉल केलेल्या सात मालवाहू जहाजांपैकी सहाला इंधन पुरवठा केला, CREA ने अहवाल दिला. युरोपियन युनियनने रशियन कच्च्या तेलापासून मिळणाऱ्या तेल उत्पादनांच्या आयातीवर बंदी घातली असताना हा विकास घडला आहे.

अहवालात रशियन क्रूडवर प्रक्रिया करणाऱ्या भारत, तुर्की आणि ब्रुनेई येथील रिफायनरीजमधून होणाऱ्या निर्यातीचे मूल्यांकन केले जाते. या देशांच्या रिफायनरीजमधून, युरोपियन युनियनने 667 दशलक्ष युरो, ऑस्ट्रेलियाने 168 दशलक्ष युरो, अमेरिका 154 दशलक्ष युरो आणि न्यूझीलंडने 19 दशलक्ष युरो किंमतीची तेल उत्पादने खरेदी केली.

CREA च्या अंदाजानुसार, 295 दशलक्ष युरो किमतीची ही उत्पादने रशियन कच्च्या तेलापासून तयार केली गेली.

अमेरिकेला जामनगरची सर्वाधिक निर्यातही होते

अहवालानुसार, जामनगर रिफायनरीने अमेरिकेला सर्वाधिक मूल्याची तेल उत्पादने निर्यात केली. त्याची किंमत अंदाजे 122 दशलक्ष युरो आहे. जुलै ते सप्टेंबर या कालावधीत रिफायनरीच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी 32 टक्के रशियन तेलाचा वाटा होता.

EU बंदरांवर आलेल्या सात जहाजांपैकी तीन इटलीमध्ये, दोन रोमानियामध्ये आणि प्रत्येकी एक स्पेन आणि सायप्रसमध्ये पोहोचले. ऑगस्टच्या तुलनेत सप्टेंबरमध्ये रशियन क्रूडवर प्रक्रिया करणाऱ्या रिफायनरीजमधून युरोपियन युनियन बंदरांवर घोषित निर्यातीचे मूल्य 80 टक्क्यांनी वाढले.

यामध्ये जामनगर रिफायनरीमधून 1.04 लाख टन पेट्रोल किंवा डिझेल वाहून नेणाऱ्या जहाजाचाही समावेश होता, जे अहवालानुसार त्यावेळी रॉटरडॅमला जात होते.

बंदीच्या त्रुटीचा दावा, रिफायनरी स्तरावर नियम लागू करण्याची सूचना

युरोपियन युनियनने जानेवारी 2026 मध्ये रशियन क्रूडमधून तयार तेल उत्पादनांच्या आयातीवर बंदी लागू केली. तथापि, शुद्ध कच्चे तेल निर्यात करणाऱ्या देशांना या बंदीतून सूट देण्यात आली आहे.

CREA म्हणते की या सूटमुळे नियमांमध्ये एक पळवाट आहे. निव्वळ तेल निर्यातदार असलेला देश त्याच्या रिफायनरीज रशियन क्रूडवर प्रक्रिया करणार नाही याची हमी देत ​​नाही.

या समस्येला तोंड देण्यासाठी संघटनेने देशाऐवजी रिफायनरी स्तरावर बंदी लागू करण्याची सूचना केली आहे. या अंतर्गत, उत्पादनाच्या उत्पत्तीचा घोषित देश विचारात न घेता, गेल्या सहा महिन्यांत रशियन कच्च्या तेलावर प्रक्रिया केलेल्या कोणत्याही रिफायनरीमधून तयार तेल उत्पादनांच्या आयातीवर बंदी घालण्याची शिफारस केली जाते. मात्र, ही आपली सूचना असल्याचे सीआरईएने स्पष्ट केले आहे.

भारताच्या रशियन कच्च्या तेलाच्या आयातीत १३% घट

अहवालानुसार, सप्टेंबरमध्ये भारताच्या रशियन कच्च्या तेलाच्या आयातीत 13 टक्क्यांनी घट झाली आहे. ही सलग दुसरी मासिक घसरण होती आणि एप्रिलनंतरची सर्वात कमी पातळी आहे.

भारतातील तीन प्रमुख रशियन तेल आयात करणाऱ्या रिफायनरीजमधील आयातीतही घट झाली आहे. जामनगर रिफायनरीमध्ये 27 टक्के, इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन (IOC) च्या पारादीप रिफायनरीमध्ये 21 टक्के आणि नायरा एनर्जीच्या वाडीनार रिफायनरीमध्ये 8 टक्के घट नोंदवली गेली.

आयातीत घट होऊनही, सप्टेंबरमध्ये वडिनार रिफायनरी जामनगरला मागे टाकून भारतातील सर्वात मोठी रशियन क्रूड आयातदार बनली.

रशियाकडून 410 कोटी युरो किमतीचे इंधन खरेदी करणारा भारत हा दुसरा सर्वात मोठा देश होता.

CREA च्या मते, सप्टेंबर 2026 मध्ये भारत रशियाकडून जीवाश्म इंधन खरेदी करणारा जगातील दुसरा सर्वात मोठा देश होता. या काळात भारताने रशियाकडून एकूण 410 कोटी युरो किमतीचे इंधन आयात केले.

यामध्ये 360 कोटी युरो किमतीच्या कच्च्या तेलाचा समावेश होता, जे एकूण खरेदीच्या 88 टक्के होते. याशिवाय 309 दशलक्ष युरो किमतीचा कोळसा आणि 161 दशलक्ष युरो किमतीची तेल उत्पादने आयात करण्यात आली.

हे देखील वाचा: साखरेची दरवाढ : महागाईचा धक्का! आठवडाभरात साखर 239 रुपयांनी महागली, डाळी, तेलाचे भावही वाढले