दसरा : ज्या गावात दहन होत नाही, पण रावणबाबांची पूजा केली जाते

• शुभ कार्यापूर्वी रावण बाबाचा आशीर्वाद
• रावणाची मूर्ती का झोपली आहे?
• गाव सोडले तरी ते दसऱ्याला परततात!

दसरा म्हणजे वाईटावर चांगल्याचा विजय. तसेच दसरा म्हणजे लंकेश्वर रावणाच्या पुतळ्याचे दहन. रावणाचे सार्वजनिक दहन देशभरात पारंपारिक पद्धतीने केले जाते, परंतु मध्य प्रदेशातील विदिशा जिल्ह्यात असे एक गाव आहे जिथे प्रत्येक दसऱ्याला रावणाचे दहन करण्याऐवजी त्याची पूजा केली जाते.
या गावातील नागरिक रावणाला 'रावण बाबा' म्हणून संबोधतात आणि ग्रामदैवत म्हणून त्याची श्रद्धेने पूजा करतात. या अनोख्या परंपरेमुळे हे गाव विशेष चर्चेत आहे.

12 फूट रावणाची मूर्ती

रावण हे गाव विदिशा जिल्ह्यातील नटरन तालुक्यात आहे. या गावात रावणाचे प्राचीन मंदिर आहे, स्थानिकांच्या मते हे मंदिर परमार काळातील आहे. मंदिरात 12 फूट उंच रावणाची निद्रिस्त मूर्ती आहे. येथे रोज पूजा केली जाते.

दसऱ्याच्या दिवशी, रावणाच्या पुतळ्याचे दहन करण्याऐवजी, ग्रामस्थ रामायण पठण, भक्तिगीते आणि भव्य सांप्रदायिक भोजन आयोजित करतात. या उत्सवासाठी विदिशा, भोपाळ आणि परिसरातील भाविक गावात येतात.

मणिपूरमध्ये पुन्हा हिंसाचार; डोंगरी जिल्हे जाळले, 19 ठार

शुभ कार्यापूर्वी रावण बाबाचा आशीर्वाद

रावणबाबा गावाचे रक्षण करतात, अशी या गावातील नागरिकांची श्रद्धा आहे. त्यामुळे कोणतेही शुभ कार्य सुरू करण्यापूर्वी त्यांचे आशीर्वाद घेण्याची परंपरा येथे पाळली जाते. मंदिराचे पुजारी पंडित नरेश तिवारी म्हणाले की, गावकऱ्यांचा विश्वास आहे की संपूर्ण गाव रावणबाबांच्या संरक्षणाखाली आहे.

लग्न, विवाहपूर्व विधी, भागवत कीर्तन आणि रामायण पठण यासारख्या धार्मिक आणि कौटुंबिक कार्यांपूर्वी रावणबाबाची पूजा केली जाते. एवढेच नाही तर नवीन वाहन खरेदी करतानाही गावकरी त्यांचा आशीर्वाद घेतात. रावणबाबाला लग्नाचे पहिले निमंत्रण देण्याचीही इथली परंपरा आहे.

19 लोकांचा मृत्यू झाल्यानंतर कोलकाता पोलीस खडबडून जागे झाले, VIP पास रद्द, मार्गदर्शक तत्त्वे जारी

रावणाची मूर्ती का झोपली आहे?

गावप्रमुखाचे प्रतिनिधी राजेश धाकड यांनी गावाच्या नावामागील एक स्थानिक आख्यायिका सांगितली. या कथेनुसार एका शक्तिशाली राक्षसाला रावणाला आव्हान द्यायचे होते. रावण बाबा त्यांचा अहंकार मोडण्यासाठी इथे आला होता. या आख्यायिकेमुळे रावणाची मूर्ती निवांत अवस्थेत दाखवल्याचे स्थानिकांचे म्हणणे आहे.

गावाच्या नावाची कथा अनेक पिढ्यांपासून सांगितली जात आहे. मात्र, गावाला 'रावण' हे नाव कधी पडले याची नेमकी तारीख उपलब्ध नाही.

गाव सोडले तरी ते दसऱ्याला परततात!

रावणबाबाच्या मंदिरातील वार्षिक दसरा भंडारा हा गावकऱ्यांसाठी श्रद्धेचा मोठा सण आहे. नोकरी, व्यवसाय किंवा इतर कारणांमुळे गावाबाहेर स्थायिक झालेले अनेक नागरिकही या दिवशी गावी परततात. भक्तांनी आपल्या मनोकामना पूर्ण होण्यासाठी रावणबाबाची प्रार्थना केली आणि मनोकामना पूर्ण झाल्यावर दर्शनासाठी परत येतात.

स्थानिक रहिवासी पंडित गोविंद नारायण तिवारी यांच्या मते, गावात रावणाची देवता म्हणून पूजा केली जाते. रावणबाबांना नैवेद्य दाखवून विवाहासह विविध कौटुंबिक समारंभही सुरू केले जातात.

रामायणात रावणाला सामान्यतः खलनायक म्हणून चित्रित केले आहे. दसऱ्याला त्यांच्या पुतळ्याचे दहन हे वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानले जाते. मात्र, विदिशामधील रावण गावात रावणाला रक्षक आणि ग्रामदेवता मानले जाते. त्यामुळे येथील दसरा हा रावण दहनाचा नसून पूजा, भक्ती आणि सामुदायिक एकतेचा उत्सव आहे.