इराणनंतर ट्रम्प आता ओमानवर संतापले, स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ करारावर बॉम्बस्फोट करण्याची धमकी दिली

नवी दिल्ली: इराणसोबतच्या वाढत्या तणावादरम्यान अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचा राग आता शेजारी देश ओमानकडे वळताना दिसत आहे. ट्रम्प यांनी या आठवड्यात फॉक्स न्यूजचे रिपोर्टर ट्रे यिंगस्ट यांना सांगितले की, जर ओमान अमेरिकेच्या मार्गात आला तर त्यावर बॉम्बफेक केली जाऊ शकते. यावेळी त्यांनी आक्षेपार्ह शब्दही वापरला. ट्रम्प यांच्या या वक्तव्यानंतर आखाती क्षेत्रातील तणावाबाबत नवी चिंता निर्माण झाली आहे, जरी ओमान सरकारने यावर अद्याप कोणतीही सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिलेली नाही.

खरे तर ट्रम्प यांच्या नाराजीचे मुख्य कारण म्हणजे होर्मुझ सामुद्रधुनीबाबत ओमान आणि इराण यांच्यात सुरू असलेली चर्चा असल्याचे सांगितले जात आहे. दोन प्रादेशिक अधिकाऱ्यांच्या मते, दोन्ही देश या महत्त्वाच्या सागरी मार्गाशी संबंधित कराराच्या अगदी जवळ आले आहेत. हा संभाव्य करार आता अमेरिकेसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरून वाद वाढत आहे

इराणच्या मुद्द्यावर ट्रम्प प्रशासनावर आधीच दबाव आहे. ट्रम्प यांनी सुरुवातीला अल्पकालीन संघर्ष आणि कमकुवत इराणबद्दल बोलले होते. इराणच्या आण्विक कार्यक्रमाबाबत अधिक चांगला करार करण्याचा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला. मात्र अपेक्षेप्रमाणे परिस्थिती पुढे सरकली नाही. आता इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी आपल्या वाटाघाटी धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग बनवला आहे. हा सागरी मार्ग आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि तेल पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. पूर्वी हा सर्व देशांच्या जहाजांसाठी खुला मार्ग मानला जात होता, परंतु इराण आता आपल्या हक्क आणि सुरक्षा हितसंबंधांबद्दल कठोर भूमिका घेत आहे.

अमेरिका-इराण चर्चा जवळपास ठप्प झाली आहे

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा सध्या जवळपास ठप्प झाली आहे. दोन्ही देशांमधील अंतरिम करारानंतर सुरू झालेला 60 दिवसांचा कालावधीही या आठवड्यात संपला. या कराराचा उद्देश पुढील तपशीलवार वाटाघाटींचा मार्ग मोकळा करणे हा होता, परंतु सध्या ते पुढे नेण्याचे कोणतेही संकेत नाहीत. इराणशी सध्या कोणत्याही नव्या चर्चेची कोणतीही योजना नाही, असेही ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले आहे. अशा स्थितीत इराण आणि ओमान यांच्यात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर सुरू असलेल्या चर्चेकडे आता सर्वाधिक लक्ष लागले आहे.

सुरक्षित हालचालीसाठी चर्चा सुरू आहे

इराण आणि ओमानमध्ये गेल्या अनेक आठवड्यांपासून या सागरी मार्गाने जहाजांच्या सुरक्षित हालचालीबाबत चर्चा सुरू आहे. ओमानने या प्रकरणावर सार्वजनिकरित्या मर्यादित माहिती दिली आहे, तर तेहरानचे म्हणणे आहे की दोन्ही बाजू संयुक्त निवेदनाला अंतिम रूप देण्याच्या दिशेने काम करत आहेत.

प्रादेशिक अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, संभाव्य करारामध्ये जहाजांच्या वाहतुकीसाठी वेगवेगळे मार्ग ठरवले जाऊ शकतात. प्रस्तावानुसार, आखाती देशात प्रवेश करणारी जहाजे इराणद्वारे नियंत्रित मार्ग वापरू शकतात, तर सोडणारी जहाजे ओमानद्वारे नियंत्रित मार्गाने जाऊ शकतात. यामध्ये सुरक्षा व्यवस्था आणि संभाव्य शुल्क यासारख्या गोष्टींचाही समावेश असू शकतो. मात्र, या कराराचा मार्ग सोपा मानला जात नाही. अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, कोणत्याही मोठ्या करारासाठी अमेरिकेला इराणच्या बंदरांवरचे निर्बंध बदलावे लागतील.

चर्चा सकारात्मक झाल्याचे ओमानने यापूर्वीच सांगितले होते

सुमारे 5 दशलक्ष लोकसंख्या असलेल्या ओमानची गणना आखाती प्रदेशातील तुलनेने शांतताप्रिय देशांमध्ये केली जाते. सध्याच्या संघर्षात ते थेट लक्ष्य केले गेले नाही. ओमानने अमेरिकन सैन्याला आपल्या काही सुविधा वापरण्याची परवानगी दिली असली तरी, यूएई सारख्या देशांच्या तुलनेत अमेरिकेसोबतचे संरक्षण संबंध मर्यादित असल्याचे म्हटले जाते.

ओमानने इराणशी संवाद आणि राजनैतिक उपायांना दीर्घकाळ पाठिंबा दिला आहे. या महिन्याच्या सुरुवातीला त्यांनी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीशी संबंधित संवाद सकारात्मक आणि रचनात्मक असल्याचे वर्णन केले होते. सागरी जहाजांवर झालेल्या हल्ल्यांचाही त्यांनी निषेध केला. मंगळवारी ओमान आणि इजिप्तच्या परराष्ट्र मंत्र्यांच्या बैठकीनंतर इजिप्तने सांगितले की, अशा करारामुळे अमेरिका आणि इराणमधील सर्वसमावेशक आणि कायमस्वरूपी तोडगा काढण्याचा मार्ग खुला होऊ शकतो.

ट्रम्प यांच्या या धमकीचा ओमान आणि इराणमधील चर्चेवर कितपत परिणाम होईल हा सध्या सर्वात मोठा प्रश्न आहे. मध्यावधी निवडणुका जवळ आल्याने ट्रम्प प्रशासनावरील दबाव वाढत चालला आहे आणि जगाच्या नजरा आता होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील पुढील घडामोडींवर खिळल्या आहेत.