कोर्टात AI चा 'शॉर्टकट' वकिलांना महागात पडेल; न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली, कडक ताकीद दिली

• कोर्टात AI चा 'शॉर्टकट' वकिलांना महागात पडणार आहे
• न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली
• कडक इशारा दिला

सर्वोच्च न्यायालय AI वर: ही देशातील सर्वोच्च न्यायिक संस्था आहे सर्वोच्च न्यायालयात आता कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) वाढत्या वापरामुळे गंभीर समस्या निर्माण झाल्या आहेत. विधी व्यवसायासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर सोपा होत असला, तरी काही वकिलांनी त्याचा बेजबाबदारपणे वापर केल्याने आता न्यायालयाच्या रडारवर आले आहे. नुकतेच एका सुनावणीदरम्यान न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी वकिलांच्या या प्रवृत्तीवर कडाडून टीका केली आहे.

काल्पनिक संदर्भ आणि खोटे संदर्भ

न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी निदर्शनास आणून दिले की अनेक वकील आता याचिका आणि कायदेशीर कागदपत्रे तयार करण्यासाठी थेट एआय टूल्स वापरत आहेत. तथापि, त्यात अनेकदा अतिशय चुकीची, अपूर्ण आणि पूर्णपणे काल्पनिक माहिती असते. सर्वात धक्कादायक म्हणजे, काही याचिका न्यायालयाच्या निकालांचा संदर्भ देतात जे प्रत्यक्षात अस्तित्वात नव्हते. AI अनेकदा स्वतःहून खोटे संदर्भ तयार करते, ज्यामुळे न्यायालयाचा मौल्यवान वेळ तर वाया जातोच, पण संपूर्ण न्यायिक प्रक्रियेच्या विश्वासार्हतेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण होते.

'एआय' मानवी बुद्धीची जागा घेऊ शकत नाही – न्यायमूर्ती

सुनावणीदरम्यान, खंडपीठाने स्पष्ट केले की काही वकील एआयने तयार केलेला मसुदा वस्तुस्थिती न तपासता थेट न्यायालयात सादर करत आहेत. नाराजी व्यक्त करताना न्यायाधीश म्हणाले, “वकिलाची प्राथमिक जबाबदारी प्रत्येक वस्तुस्थितीची आणि संदर्भाची सत्यता पडताळून पाहणे असते. एआयचा वापर संशोधन सहाय्यापुरता मर्यादित असू शकतो, परंतु तो वकिलाच्या विवेकबुद्धीची आणि जबाबदारीची जागा घेऊ शकत नाही.”

सर्वोच्च न्यायालय: “इतकं कोणावरही…”; विवाहपूर्व शारीरिक संबंधांवर सर्वोच्च न्यायालयाची ऐतिहासिक टिप्पणी

कोर्टाने पुढे नमूद केले की कृत्रिम बुद्धिमत्तेमध्ये परिस्थितीचे विश्लेषण करण्याची आणि मानवी संवेदना टिकवून ठेवण्याची क्षमता नसते. न्याय हा केवळ नियमांवर आधारित नसतो, त्यात अनुभव, संवेदना आणि विवेक यांचा समावेश असतो, जो यंत्राकडे कधीच असू शकत नाही.

बौद्धिक क्षमतेचा ऱ्हास आणि वकिलांना कडक इशारा

न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी असा इशारा दिला आहे की, भविष्यात अशा प्रकारच्या एआय-व्युत्पन्न खोट्या याचिका दाखल होत राहिल्यास न्यायालय कठोर कारवाई करण्यास मागेपुढे पाहणार नाही. तंत्रज्ञान फक्त जुने निकाल शोधण्यासाठी किंवा कागदपत्रे व्यवस्थापित करण्यासाठी उपयुक्त आहे. तथापि, अंतिम युक्तिवाद आणि तथ्ये सादर करण्याची संपूर्ण जबाबदारी केवळ वकिलावर राहील.

डिजिटल युगात नवीन आव्हाने

कायदेशीर प्रक्रियेत AI चा वापर ही दुधारी तलवार ठरत आहे. एकीकडे यामुळे कामाचा वेग वाढतो, तर दुसरीकडे कायदेशीर संशोधनाचा दर्जा ढासळण्याची भीती आहे. या पार्श्वभूमीवर, सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेला हा इशारा संपूर्ण कायदेशीर क्षेत्रात चर्चेचा विषय बनला असून, नवीन वकिलांना तंत्रज्ञानाबरोबरच नैतिक जबाबदारीचे भान राखण्याचे आवाहन केले आहे.

'… नवीन ट्रेंड उदयास येत आहेत'; आसामच्या मुख्यमंत्र्यांविरोधात याचिका; सर्वोच्च न्यायालयाने याचिकाकर्त्यांची बाजू उचलून धरली