कमकुवत मान्सूनचा भारताच्या आर्थिक विकासावर परिणाम होऊ शकतो

दिल्ली: अमेरिका-इराण शांतता करारातील संभाव्य अडथळे आणि नैऋत्य मान्सूनच्या कमकुवतपणामुळे भारताच्या आर्थिक विकासावर आणि चलनवाढीवर दबाव येऊ शकतो. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (आरबीआय) बुलेटिनमध्ये ही भीती व्यक्त करण्यात आली आहे. जून बुलेटिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या 'स्टेट ऑफ द इकॉनॉमी' या शीर्षकाच्या लेखात म्हटले आहे की पश्चिम आशियातील अंतरिम शांतता करार असूनही, भू-राजकीय तणाव आणि व्यापार-संबंधित गतिरोध कायम आहेत.

अमेरिका-इराण करार मोडला तर काय होईल?
बुलेटिननुसार, अमेरिका आणि इराणमधील तात्पुरत्या करारामुळे निश्चितच काहीसा दिलासा मिळाला आहे, परंतु जागतिक आर्थिक परिस्थिती अजूनही कमजोर आहे. लेखात म्हटले आहे की, “जर हा करार मोडला गेला तर, महागाई वाढणे, ऊर्जा पुरवठा खंडित होणे, गुंतवणुकीत विलंब, अन्न सुरक्षेची चिंता आणि आर्थिक अस्थिरता यासारखे धोके पुन्हा वाढू शकतात, ज्यामुळे विकास दरावरही दबाव येऊ शकतो.”

सध्या किरकोळ महागाई नियंत्रणात आहे
या आव्हानात्मक जागतिक वातावरणात, भारतीय अर्थव्यवस्थेने 2025-26 च्या चौथ्या तिमाहीत 7.8 टक्के वाढ नोंदवली, ज्याला खाजगी वापर आणि स्थिर गुंतवणुकीचा आधार मिळाला. आरबीआयच्या बुलेटिननुसार, आर्थिक वर्ष 2026-27 च्या पहिल्या दोन महिन्यांसाठी उच्च-वारंवारता निर्देशक आर्थिक क्रियाकलापांमध्ये सतत ताकद दर्शवतात. तथापि, मे महिन्यात काही प्रमाणात वाढ होऊनही, ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) आधारित किरकोळ चलनवाढ नियंत्रित मर्यादेत राहते.

भारताचे बाह्य क्षेत्र अजूनही मजबूत आहे
थेट परकीय गुंतवणुकीचा (FDI) प्रवाह आणि पुरेसा परकीय चलन साठा यामुळे भारताचे बाह्य क्षेत्र अजूनही मजबूत आहे. आरबीआयच्या लेखानुसार, “जागतिक अस्थिरतेच्या काळात, भारतीय अर्थव्यवस्थेने इतर अनेक देशांच्या तुलनेत धक्के आत्मसात करण्याच्या दृष्टीने मजबूत मूलभूत तत्त्वांसह या टप्प्यात प्रवेश केला आहे.”

व्यावसायिक एलपीजी सिलिंडरच्या किमती वाढल्याने महागाई वाढली
तथापि, व्यावसायिक एलपीजी सिलिंडरच्या किमती वाढल्याचा परिणाम 'रेस्टॉरंट आणि वसतिगृह' श्रेणीतील महागाईच्या वाढीवर दिसून आला. मे महिन्यात 12 पैकी 8 श्रेणींमध्ये महागाईत हळूहळू वाढ नोंदवण्यात आली. अन्न आणि पेय पदार्थांमध्येही वाढती महागाई दिसून आली, जी उन्हाळ्यात असामान्य हंगामी ट्रेंडमुळे होती. तांदूळ, गहू आणि डाळींचे भाव वाढले, तर बटाटा, कांदा, टोमॅटो या प्रमुख भाज्यांचे भावही वाढले. दर महिन्याला खाद्यतेलाच्या किमतीतही लक्षणीय वाढ झाली आहे.

कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याने पेट्रोल आणि डिझेल महागले आहे
ऊर्जा पुरवठा साखळीतील व्यत्ययांमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती उंचावल्या होत्या, परंतु जूनमध्ये त्या काही प्रमाणात कमी झाल्या आहेत. कच्च्या तेलाच्या आंतरराष्ट्रीय किमतीत वाढ झाल्याचा थेट परिणाम किरकोळ किमतीवर झाला. त्यामुळे मे महिन्यात पेट्रोल आणि डिझेलचे दर अनुक्रमे 7.5 रुपये आणि 7.6 रुपये प्रति लिटरने चार वेळा वाढले होते. केंद्रीय बँकेने स्पष्ट केले की बुलेटिनमध्ये व्यक्त केलेली मते लेखकांची वैयक्तिक मते आहेत आणि ती आरबीआयची अधिकृत मते नाहीत.