स्वस्त आणि मस्त! आता गॅस सिलिंडरची गरज नाही, बाजारात 'या' पर्यायाची एन्ट्री

• एलपीजीला महत्त्वाचा पर्याय
• सरकार गांभीर्याने विचार करत आहे
• इथेनॉल कशापासून बनते?

स्वयंपाकासाठी इथेनॉल: गेल्या काही वर्षांपासून घरगुती गॅस सिलिंडरच्या किमतींनी सर्वसामान्यांचे कंबरडे मोडले आहे. मात्र, आता महागड्या एलपीजीला स्वस्त आणि टिकाऊ पर्याय उपलब्ध झाला आहे. भारत सरकार आणि काही खाजगी कंपन्यांच्या पुढाकाराने आता एलपीजीला महत्त्वाचा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. कोणता पर्याय आहे “text-align: justify;”> आता १०० रुपयांच्या वस्तूंवरही कर भरावा लागेल; शेजारील देशाच्या नव्या निर्णयाचा व्यापारावर मोठा परिणाम झाला आहे

एलपीजीला महत्त्वाचा पर्याय

भारत सरकार आणि काही खाजगी कंपन्यांच्या पुढाकाराने आता एलपीजीला महत्त्वाचा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. 'इथेनॉल कुकिंग स्टोव्ह' बाजारात आणले जात आहेत. यामुळे स्वयंपाकाचा खर्च निम्म्याने कमी होण्याची शक्यता आहे.

सरकार गांभीर्याने विचार करत आहे

भारतातील एलपीजीच्या किमतीतील चढ-उतार आणि त्याच्या पुरवठ्यातील व्यत्यय हा हॉटेल्स, रेस्टॉरंट आणि मोठ्या संस्थांसाठी सतत डोकेदुखी ठरतो. पण, या संकटावर स्वदेशी आणि शाश्वत उपाय शोधण्याच्या प्रयत्नांना आता वेग आला आहे. 'बिझनेस'ने दिलेल्या वृत्तानुसार, सरकार आता व्यावसायिक स्वयंपाकासाठी इथेनॉलचा वापर करण्याबाबत गांभीर्याने विचार करत आहे.

हा उपक्रम प्रत्यक्षात आल्यास, नजीकच्या भविष्यात एलपीजी सिलिंडरवरील व्यावसायिक स्वयंपाकघरांचे अवलंबित्व लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते. सुमारे 1,000 कोटी लिटर अतिरिक्त इथेनॉल क्षमता स्वयंपाकासाठी वापरण्याची योजना आहे. येत्या आठवडाभरात या विषयावरील सविस्तर 'श्वेतपत्रिका' आंतर-मंत्रालयी समितीसमोर सादर होण्याची अपेक्षा आहे.

एलपीजीपेक्षा इथेनॉल स्वस्त आहे

इथेनॉल विशेषतः 'हायड्रस इथेनॉल' व्यावसायिक एलपीजीपेक्षा अधिक किफायतशीर असू शकते. यात सामान्यतः 95% इथेनॉल आणि थोडेसे पाणी असते. परिणामी, त्याला निर्जलीकरण प्रक्रियेतून जाण्याची आवश्यकता नाही; जे खर्च कमी ठेवण्यास मदत करते. व्यावसायिक LPG ची किंमत साधारणपणे ₹103 प्रति किलो असते, तर हायड्रोस इथेनॉलची किंमत सुमारे ₹70 प्रति किलो असते. पण इथेनॉलची 'कॅलरीफिक व्हॅल्यू' किंवा ऊर्जा क्षमता एलपीजीपेक्षा कमी आहे. याचा अर्थ ते वापरताना जास्त इथेनॉल आवश्यक आहे. त्यामुळे त्याचा सर्रास वापर केला जातो.

इथेनॉल कशापासून बनते?

भारतात प्रामुख्याने ऊस, मका आणि तुटलेला तांदूळ यापासून इथेनॉल तयार केले जाते. ते 'जैवइंधन' म्हणून वापरले जाते. सध्या भारतात इथेनॉल मिश्रित पेट्रोल विकले जाते. स्वयंपाकासाठी वापरले जाणारे इथेनॉल हे इंधन मिश्रित म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या इथेनॉलपेक्षा वेगळे आणि स्वस्त आहे.

सरकारची नेमकी योजना काय आहे?

एका सूत्रानुसार, हॉटेल, विमानतळ आणि रेस्टॉरंट्स यांसारख्या व्यावसायिक आस्थापनांमध्ये स्वयंपाकासाठी इथेनॉलच्या वापराला प्रोत्साहन देण्याची सरकारची प्राथमिक योजना आहे. अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षामुळे एलपीजी आयात विस्कळीत झाली आहे, ज्यामुळे स्थानिक बाजारपेठेत एलपीजीची उपलब्धता कमी झाली आहे. तेल विपणन कंपन्या देशांतर्गत गरजांना प्राधान्य देत आहेत; त्यामुळे हॉटेल आणि रेस्टॉरंटसारख्या व्यावसायिक आस्थापनांना एलपीजीचा पुरवठा मर्यादित करण्यात आला आहे.

व्यावसायिक स्वयंपाकासाठी इथेनॉलच्या वापराबाबतचा प्रस्ताव आंतर-मंत्रालय समितीसमोर मांडला जाईल. या समितीमध्ये पेट्रोलियम, रस्ते वाहतूक, अवजड उद्योग आणि अन्न मंत्रालयातील अधिकाऱ्यांचा समावेश आहे. ही समिती इथेनॉलबाबत धोरणात्मक निर्णय घेते. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, उद्योग प्रतिनिधी चाचण्या सुरू करण्यास आणि सुरक्षा आणि तांत्रिक मानके विकसित करण्यासाठी सरकारला सहकार्य करण्यास तयार आहेत. या उपक्रमाचा सविस्तर प्रस्ताव सध्या तयार करण्यात येत आहे.

अदानींचा 'मास्टरस्ट्रोक'! मुकेश अंबानींना मागे टाकत गौतम अदानी बनले आशियातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती