भारतात सिझेरियन प्रसूतीचा वाढता कल: आरोग्यावर परिणाम

नवी दिल्ली: भारतात आधुनिक वैद्यकीय सुविधांच्या विकासासह, नैसर्गिक प्रसूतीद्वारे जन्मलेल्या मुलांच्या संख्येत सातत्याने घट होत आहे. याउलट, सिझेरियन ऑपरेशन्स (सी-सेक्शन) प्रकरणांमध्ये चिंताजनक वाढ होत आहे. हा बदल केवळ वैद्यकीय क्षेत्रासाठीच नव्हे, तर भावी पिढ्यांच्या आरोग्यासाठीही अनेक महत्त्वाचे प्रश्न निर्माण करतो.

राज्यांमध्ये सिझेरियन प्रसूतीचे दर

अलीकडील आरोग्य सर्वेक्षणाच्या आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की जम्मू आणि काश्मीर, पश्चिम बंगाल आणि तेलंगणासारख्या राज्यांमधील खाजगी रुग्णालयांमध्ये सिझेरियन प्रसूतीचे प्रमाण लक्षणीय वाढले आहे. या राज्यांमध्ये, अनुक्रमे 90%, 87.7% आणि 84% मुलांचा जन्म सिझेरियनद्वारे झाला. त्याचप्रमाणे, आंध्र प्रदेशमध्ये 66%, आसाममध्ये 81.4% आणि ओडिशामध्ये 76.8% प्रसूती सी-सेक्शनद्वारे झाल्या आहेत.

गेल्या दोन दशकांतील वाढ

गेल्या काही वर्षांच्या आकडेवारीवर नजर टाकल्यास ही वाढ अत्यंत वेगाने झाली आहे. 2005-06 मध्ये केवळ 8.5% मुलांचा जन्म सिझेरियनने झाला होता, जो 2015-16 मध्ये 17.2% झाला. यानंतर, 2019-21 मध्ये, हा आकडा 21.5% पर्यंत पोहोचला आणि आता एकूण प्रसूतीच्या एक चतुर्थांश (27.2%) सी-सेक्शन अंतर्गत आले आहेत.

प्रसूती वेदनांची भीती

या बदलाचे मुख्य मानसिक कारण म्हणजे सामान्य प्रसूतीदरम्यान महिलांमध्ये प्रसूती वेदना होण्याची तीव्र भीती. गर्भवती महिला अनेकदा त्यांच्या कुटुंबातील अनुभवी महिलांकडून किंवा नातेवाईकांकडून या वेदनाबद्दल ऐकतात, ज्यामुळे त्यांचे मनोबल खचते आणि ते सिझेरियनचा पर्याय निवडू लागतात.

सुरक्षा चिंता

वेदनांव्यतिरिक्त, कुटुंबातील सदस्यांना नवजात बाळाच्या सुरक्षिततेची चिंता आहे. प्रसूतीदरम्यान कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये म्हणून त्यांनी डॉक्टरांवर शस्त्रक्रिया करण्यासाठी दबाव टाकला. यासोबतच सी-सेक्शनमध्ये वेळ आणि तारीख ठरवण्याचीही सोय आहे, त्यामुळे लोक याला प्राधान्य देऊ लागले आहेत.

प्रसूतीची पद्धत केवळ वैयक्तिक पसंती किंवा भीतीवर आधारित नसावी, असे आरोग्य तज्ज्ञांचे मत आहे. आई किंवा बाळाच्या जीवाला खरोखर धोका असल्यास, सिझेरियन हा एक सुरक्षित पर्याय असू शकतो. परंतु, केवळ वेदना टाळण्यासाठी या प्रक्रियेचा अवलंब करणे योग्य नाही आणि योग्य वैद्यकीय सल्ल्याला प्राधान्य दिले पाहिजे.