FSSAI ची आणखी एक मोठी कारवाई: एव्हरेस्ट आणि लालजी गोधू यांना मिश्रित हिंग पावडर विकण्यास बंदी

नवी दिल्ली, २९ ऑगस्ट (हि.स.) ग्राहकांच्या आरोग्याची आणि अन्नाची गुणवत्ता लक्षात घेऊन, भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) ने देशातील दोन आघाडीच्या मसाला ब्रँड एव्हरेस्ट आणि लालजी गोधूच्या मिश्रित हिंगाच्या विक्रीवर बंदी घातली आहे. तपासादरम्यान दोन्ही कंपन्यांच्या हिंग उत्पादनांनी निर्धारित गुणवत्तेच्या निकषांची पूर्तता न केल्याने अन्न सुरक्षा आणि मानक अधिनियम, 2006 अंतर्गत ही कारवाई करण्यात आली आहे.

सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर माहिती शेअर करताना FSSAI

तथापि, प्राधिकरणाने स्पष्ट केले आहे की ही कारवाई केवळ हिंग उत्पादनांपुरती मर्यादित आहे आणि गरम मसाला, अंडी करी मसाला किंवा चिकन करी मसाला यांसारख्या कंपन्यांच्या इतर मसाला उत्पादनांवर कोणतीही बंदी घालण्यात आलेली नाही.

एका ग्राहकाने हिंगाच्या गुणवत्तेबाबत तक्रार केल्यानंतर या प्रकरणाला सुरुवात झाली. तक्रार प्राप्त झाल्यानंतर, FSSAI ने बाजारात उपलब्ध असलेल्या विविध हिंग ब्रँड्सची व्यापक तपासणी सुरू केली. सुरुवातीच्या प्रयोगशाळेच्या चाचण्यांमध्ये, एव्हरेस्ट आणि लालजी गोधूचा मिश्रित हिंग गुणवत्तेच्या मानकांनुसार नसल्याचे आढळून आले.

यानंतर मुंबईतील दोन्ही कंपन्यांच्या केंद्रीय परवानाधारक उत्पादन युनिटमधून नमुने घेऊन सविस्तर चाचणी घेण्यात आली. याव्यतिरिक्त, राज्य अन्न सुरक्षा विभागाच्या सहकार्याने गुजरातमधील उमरगाव येथे असलेल्या एव्हरेस्टच्या आणखी एका उत्पादन युनिटमध्ये नमुने घेण्यात आले. चाचणी केलेल्या सर्व नमुन्यांमध्ये गंभीर गुणवत्तेची कमतरता दिसून आली.

अन्न सुरक्षा नियमांनुसार, शुद्ध हिंग डिंक, स्टार्च आणि पिठात मिसळून मिश्रित हिंग बनवतात. परंतु त्यात किमान 5 टक्के अल्कोहोल-विद्रव्य अर्क असणे आवश्यक आहे, जे अस्सल हिंगच्या उपस्थितीचे मुख्य सूचक मानले जाते.

तपासादरम्यान असे आढळून आले की, दोन्ही कंपन्यांच्या उत्पादनांमध्ये केवळ 0 ते 3 टक्के प्रमाण आहे, म्हणजे उत्पादनांमध्ये अस्सल हिंगाचे प्रमाण निर्धारित मानकांपेक्षा खूपच कमी होते आणि ग्राहकांना अपेक्षित दर्जाचे उत्पादन मिळत नव्हते.

तपासादरम्यान लालजी गोधू अँड कंपनीच्या युनिटमधून मिळणाऱ्या शुद्ध हिंगाच्या सहा वेगवेगळ्या वाणांचीही चाचणी घेण्यात आली. नियमांनुसार, शुद्ध हिंगामध्ये स्टार्चचे प्रमाण 1 टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे.

मात्र, प्रयोगशाळेच्या चाचणीत या नमुन्यांमध्ये स्टार्चचे प्रमाण १५ ते ३२ टक्के आढळून आले, जे निर्धारित मर्यादेपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक आहे. तज्ञांच्या मते, हे सूचित करते की उत्पादनात भेसळ किंवा गंभीर गुणवत्तेची कमतरता आहे.

या गंभीर अनियमिततेच्या पार्श्वभूमीवर, FSSAI ने देशभरात एव्हरेस्ट आणि लालजी गोधूच्या मिश्रित हिंगाच्या विक्री आणि वितरणावर बंदी घालण्याचा आदेश जारी केला आहे.

तसेच, दोन्ही कंपन्यांना या कमतरता दूर करण्यासाठी कोणती पावले उचलत आहेत आणि भविष्यात ते निर्धारित मानकांनुसार उत्पादने कशी बनवतील हे स्पष्ट करण्यास सांगितले आहे.

ग्राहकांचे हित जपले जाईल याची खात्री करण्यासाठी, बाजारात उपलब्ध असलेल्या संबंधित बॅच स्वेच्छेने परत बोलावण्याचा विचार करण्याचा सल्लाही प्राधिकरणाने कंपन्यांना दिला आहे.

हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की प्राधिकरण अशा उत्पादनांवर सतत लक्ष ठेवत आहे जे विहित मानकांचे पालन करत नाहीत. या प्रकरणातही चौकशीअंती तत्परतेने कारवाई करून खाद्यपदार्थांच्या दर्जाबाबत कोणतीही तडजोड स्वीकारली जाणार नाही, असा संदेश देण्यात आला आहे.

ग्राहकांना खाद्य उत्पादने खरेदी करताना परवाना, लेबलिंग आणि दर्जेदार माहितीकडे लक्ष द्यावे आणि कोणत्याही संशयास्पद उत्पादनाची संबंधित अधिकाऱ्यांना तक्रार करावी असा सल्ला देण्यात आला आहे.

-IANS

DBP