होर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाबत पुढील ४८ तास महत्त्वाचे का आहेत?

अमेरिका आणि इराण दोघांमधील वाढत्या तणावामुळे पुन्हा एकदा जागतिक ऊर्जा सुरक्षा गंभीर धोक्यात आली आहे. रविवारी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 48 तासांचा अल्टिमेटम जारी करून इराणला कडक इशारा देत म्हटले की, जर होर्मुझची सामुद्रधुनी त्वरित उघडली नाही तर अमेरिका लष्करी कारवाईपासून मागे हटणार नाही.

मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर वाईट परिणाम होत असताना हे वक्तव्य आले आहे. जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारातील गोंधळ वाढला आहे आणि कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या आहेत.

काय आहे ट्रम्प यांचा इशारा?

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्यांच्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ट्रुथ सोशलवर स्पष्टपणे लिहिले आहे की “जर इराणने आतापासून अगदी 48 तासांच्या आत होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे उघडली नाही, तर युनायटेड स्टेट्स सर्वात मोठ्या प्लांटपासून सुरुवात करून त्यांच्या विविध पॉवर प्लांटवर हल्ला करून नष्ट करेल.”

होर्मुझची सामुद्रधुनी इतकी महत्त्वाची का आहे?

१. जगातील एकूण तेल व्यापारापैकी 20% व्यापार याच मार्गावरून जातो.

2. येथून दररोज सुमारे 20 दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल आणि पेट्रोलियम पदार्थांची वाहतूक केली जाते.

इराण अमेरिकेशी चर्चा करण्यास तयार आहे का?

अलीकडच्या काही घटनांमध्ये अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांनंतर परिस्थिती आणखी बिघडली. प्रत्युत्तर म्हणून, इराणने हा मोक्याचा जलमार्ग बंद केला, ज्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळी जवळपास ठप्प झाली. शनिवारी ट्रम्प यांनी इराण चर्चेसाठी तयार असल्याचे संकेत दिले होते, परंतु त्यांनी हे नाकारले, “त्यांचे नेतृत्व संपले आहे, त्यांचे नौदल आणि हवाई दल निष्क्रिय आहे, त्यांच्याकडे संरक्षणाच्या नावावर काहीही नाही आणि त्यांना तडजोड करायची आहे. मी नाही.”

ट्रम्प इतर देशांबद्दल काय म्हणाले?

होर्मुझ सामुद्रधुनीची सुरक्षा ही त्याचा वापर करणाऱ्या देशांची जबाबदारी आहे, असेही ट्रम्प म्हणाले. ते म्हणाले, “होर्मुझची सामुद्रधुनी इतर देशांना सुरक्षित आणि पोलिसी द्यावी लागेल. युनायटेड स्टेट्स त्याचा वापर करत नाही! विनंती केल्यास आम्ही या देशांना त्यांच्या होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या प्रयत्नांमध्ये मदत करू, परंतु इराणचा धोका संपल्यानंतर याची गरज भासू नये. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांच्यासाठी ते अधिक सोपे लष्करी ऑपरेशन असेल.”

जागतिक तेल बाजारावर किती परिणाम?

१. कच्च्या तेलाचे दर प्रति बॅरल १०० डॉलरच्या वर पोहोचले आहेत.

2. पुरवठा जवळपास खंडित झाला आहे.

IEA ने परिस्थितीचे वर्णन इतिहासातील सर्वात मोठे तेल व्यत्ययांपैकी एक म्हणून केले आहे आणि चेतावणी दिली आहे की जर यावर लवकर तोडगा निघाला नाही तर त्याचे आर्थिक परिणाम अधिक गंभीर होऊ शकतात. आता मध्यपूर्वेतील हा वाढता तणाव आता केवळ प्रादेशिक समस्या राहिला नसून त्याचा थेट परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्था, ऊर्जा सुरक्षा आणि भू-राजकीय समतोल यावर होत आहे. आता जगाच्या नजरा येत्या ४८ तासांवर लागून आहेत, जे ठरवेल की मुत्सद्देगिरीच्या माध्यमातून ही परिस्थिती सोडवली जाईल की लष्करी संघर्ष आणखी खोलवर जाईल.