वाढीचे ७ दिवस, तेल संकट आणि जागतिक प्रभाव

दिवस 4: होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद

• इस्रायलने तेहरानमधील इमारतीवर हल्ला केला जिथे नवीन नेत्याची निवडणूक होणार होती. यासोबतच बुशेहरमध्ये इराणच्या युद्धनौकेलाही लक्ष्य करण्यात आले.
• इराणने इस्रायलवर क्षेपणास्त्रांनी हल्ला केला, 7 जण जखमी झाले.
• पीएम मोदींनी कुवेत, सौदी अरेबिया, जॉर्डन, यूएई, बहरीन, ओमान आणि कतारच्या नेत्यांशी संवाद साधला आणि इराणच्या हल्ल्याचा निषेध केला.
• अमेरिकेने इराणवर बी-2 बॉम्बरच्या सहाय्याने आणखी मोठे हल्ले केले. प्रत्युत्तर म्हणून, इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली, जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल मार्गांपैकी एक, ज्यामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला.
• इराणने सौदी अरेबिया आणि कुवेतमधील अमेरिकन दूतावासांनाही लक्ष्य केले.
• अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणशी चर्चा करण्यास नकार दिला. ते म्हणाले की आता खूप उशीर झाला आहे. अमेरिकेने सौदी अरेबिया आणि कुवेतमधील दूतावास तात्पुरते बंद केले.
• इराणवरील हल्ल्यांचा चीनने निषेध केला. त्यांनी इस्रायल आणि अमेरिकेला तातडीने लष्करी कारवाई थांबवण्याचे आवाहन केले.

दिवस 5: युद्ध हिंदी महासागरात पोहोचते

• अमेरिकेच्या एका पाणबुडीने इराणी युद्धनौका IRIS Dena हिंद महासागरात टॉर्पेडोने बुडवून 87 खलाशांचा मृत्यू झाला.
• ही घटना भारताच्या सागरी क्षेत्राजवळ घडली, ज्यामुळे दक्षिण आशियातील सुरक्षेची चिंता वाढली.
• लेबनॉनमधील इराणी मिशनवर हल्ला झाल्यास प्रत्येक देशातील अमेरिकन दूतावासावर हल्ला केला जाईल, असे इराणने म्हटले आहे. इस्रायलच्या इशाऱ्यानंतर त्यांनी ही धमकी दिली, ज्यात लेबनॉनमध्ये उपस्थित असलेल्या इराणी प्रतिनिधींना २४ तासांच्या आत देश सोडण्यास सांगण्यात आले होते.
• इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्डने दावा केला आहे की त्यांनी दुबईतील अमेरिकन लष्करी तळावर हल्ला केला आणि 100 हून अधिक अमेरिकन मरीन मारले. मात्र, याची पुष्टी होऊ शकली नाही.
• ओमानजवळ एका जहाजावर हल्ला करण्यात आला. हा हल्ला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत करण्यात आला.
• चीनने मध्यपूर्वेत विशेष दूत पाठवण्याची घोषणा केली.

दिवस 6: पहिली एअर-टू-एअर लढाई

• इस्रायलच्या F-35 लढाऊ विमानाने तेहरानवर इराणचे Su-35 विमान पाडले, त्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने अमेरिकन तेल टँकरवर हल्ला केला.
• ऑपरेशन ट्रू प्रॉमिस-4 अंतर्गत हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनद्वारे इराणने इस्त्रायली आणि अमेरिकन लक्ष्यांना लक्ष्य केले असल्याचे इराणने म्हटले आहे. या हल्ल्यांमध्ये अनेक रडार यंत्रणा नष्ट झाली आणि काही क्षेपणास्त्रे इस्रायलच्या बेन गुरियन विमानतळाजवळ पडली. दरम्यान, जेरुसलेम आणि तेल अवीवमध्ये हवाई हल्ल्याचे सायरन वाजू लागले आणि अनेक स्फोट ऐकू आले.
• अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांनी पुष्टी केली की अमेरिकेच्या पाणबुडीने इराणी युद्धनौका IRIS Dena ही टॉर्पेडोने श्रीलंकेजवळ बुडवली. या हल्ल्यात सुमारे 87 खलाशांचा मृत्यू झाला, तर 32 जणांना श्रीलंकेच्या नौदलाने वाचवून रुग्णालयात दाखल केले.
• इराणच्या सरकारी एजन्सीनुसार या युद्धात आतापर्यंत १२०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे.
• इस्रायलच्या अर्थ मंत्रालयाने सरकारला इशारा दिला आहे की, युद्धाची परिस्थिती अशीच राहिल्यास दर आठवड्याला देशाला सुमारे 3 अब्ज डॉलर्सचे नुकसान होऊ शकते.
• इराणवरील अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांमुळे वाढलेल्या प्रादेशिक तणावानंतर, फ्रान्सने मध्यपूर्वेतील काही लष्करी तळांवर अमेरिकन विमाने तात्पुरती तैनात करण्यास परवानगी दिली.

दिवस 7: सतत क्षेपणास्त्र हल्ले

• सातव्या दिवशीही हल्ले सुरूच होते. इस्रायलने तेहरान आणि लेबनॉनमध्ये प्रचंड बॉम्बस्फोट केले.
• इराणने तेल अवीवच्या 'हृदयात' ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्लेही केले.
• इराणमध्ये आतापर्यंत २१०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे, तर लेबनॉन आणि इस्रायलमध्येही अनेकांचा मृत्यू झाला आहे.

इराण-इस्रायल युद्धाचा जगावर काय परिणाम झाला?

• उड्डाणांवर परिणाम: या युद्धाचा जागतिक हवाई वाहतुकीवरही परिणाम झाला आहे. वृत्तानुसार, अनेक आखाती देशांनी त्यांचे हवाई क्षेत्र बंद केल्याने 11,000 हून अधिक उड्डाणे रद्द करण्यात आली आहेत.
• तेल बाजारातील गोंधळ : होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे जगातील जवळपास 20% तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे. कच्च्या तेलाच्या किमती 10% पेक्षा जास्त वाढल्या आहेत.

मध्य पूर्व संकटाचा भारतावर काय परिणाम होईल?

• तेल आणि गॅसच्या किमती वाढू शकतात.
• होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत अनेक खलाशी आणि जहाजे अडकली
• डॉलरच्या तुलनेत रुपयाच्या मूल्यात ऐतिहासिक घसरण
• शेअर बाजारातील घसरण
• अनेक भारतीय आखाती देशांमध्ये अडकले आहेत
• अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारताला रशियाकडून तेल खरेदीसाठी ३० दिवसांची सूट दिली आहे. याशिवाय तेल टँकरच्या सुरक्षेसाठी अमेरिकेने नौदल सुरक्षा देण्याची घोषणा केली आहे.

युद्धाची वर्तमान स्थिती

• एका आठवड्यात या संघर्षाने 14 देशांना प्रभावित केले आहे.
• गेल्या काही दिवसांत इराणचे क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले कमी झाल्याचा दावा अमेरिकन लष्कराने केला आहे. इस्रायलचे म्हणणे आहे की त्यांनी इराणची 80% हवाई संरक्षण क्षमता नष्ट केली आहे.
• तथापि, इराण अजूनही संघर्ष सुरू ठेवत आहे आणि कमी किमतीच्या ड्रोनद्वारे, विशेषतः शाहेद-136 सारख्या कामिकाझे ड्रोनद्वारे हल्ला करत आहे. इराणची रणनीती स्पष्ट आहे – युद्ध लांबवणे, इस्रायलला अनेक आघाड्यांवर अडकवणे आणि जागतिक तेल पुरवठ्यावर दबाव आणून आर्थिक खर्च वाढवणे.