होर्मुझ संकट: इराणने 'शत्रूविरहित' जहाजांना जाण्याची परवानगी दिली, पण कठोर अटी पाळाव्यात; ट्रम्प म्हणाले- 'आम्ही युद्ध जिंकले'

तेहरान/न्यूयॉर्क: मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने जागतिक तेल व्यापाराची जीवनरेखा मानल्या जाणाऱ्या 'होर्मुझ सामुद्रधुनी'बाबत आपले नवीन धोरण स्पष्ट केले आहे. न्यूयॉर्कमधील इराणी मिशनने स्पष्ट केले आहे की, आता या अरुंद सागरी मार्गावरून इराणचे 'शत्रू' नसलेली जहाजेच जाऊ शकतील. मात्र, यासाठी जहाजांना इराणच्या अधिकाऱ्यांची पूर्वपरवानगी घेणे बंधनकारक असेल. एकीकडे इराणचे हे पाऊल जागतिक ऊर्जा संकट कमी होण्याची आशा निर्माण करत आहे, तर दुसरीकडे सागरी व्यापारावर तेहरानचे कडक नियंत्रणही यातून दिसून येते. 'शत्रू नसलेल्या' जहाजांसाठी नवीन नियम: परवानगी आवश्यक. बुधवारी, इराणी मिशनने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर एक महत्त्वपूर्ण पोस्ट जारी केली. त्यात म्हटले आहे की जे देश इराणविरूद्ध कोणत्याही आक्रमक कारवाईत सहभागी नाहीत किंवा अमेरिका-इस्रायलला पाठिंबा देत नाहीत ते होर्मुझमधून जाऊ शकतात. नवीन प्रोटोकॉल: जहाजांना आता इराणी सुरक्षा नियमांचे पालन करावे लागेल आणि पास होण्यापूर्वी इराणी संरक्षण परिषदेशी योग्य समन्वय साधावा लागेल. कडक इशारा: इराणच्या सरकारी प्रसारक 'प्रेस टीव्ही'ने इशारा दिला आहे की जर अमेरिका किंवा इस्रायलने पुन्हा इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर किंवा ऊर्जा केंद्रांवर हल्ला केला तर त्याचे उत्तर 'विनाशकारी' असेल. होर्मुझची सामुद्रधुनी: जगासाठी तो 'चॉक पॉइंट' का आहे? होर्मुझची सामुद्रधुनी ओमान आणि इराण दरम्यान स्थित एक अरुंद सागरी मार्ग आहे जो पर्शियन आखाताला अरबी समुद्राशी जोडतो. तेलाची जीवनरेखा: जगातील एकूण तेल निर्यातीपैकी सुमारे एक तृतीयांश तेल या मार्गावरून जाते. ते इतके खोल आहे की जगातील सर्वात मोठे तेलाचे टँकरही येथून जाऊ शकतात. ऊर्जा संकट: 28 फेब्रुवारीपासून युद्ध सुरू झाल्यापासून डझनभर जहाजे येथे अडकून पडली आहेत, ज्यामुळे कच्च्या तेलाचा दर प्रति बॅरल $115 च्या वर गेला आहे. जागतिक दिलासा: इराणने जहाजांच्या सुरक्षेची हमी दिल्यास आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमती कमी होऊ शकतात आणि जागतिक पुरवठा साखळी पुन्हा रुळावर येऊ शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. ट्रम्प यांचा मोठा दावा: “इराणचे नौदल आणि हवाई दल उद्ध्वस्त. एकीकडे इराण अटींसह मार्ग मोकळे करण्याविषयी बोलत आहे, तर दुसरीकडे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपला 'विजय' जाहीर केला आहे. होमलँड सिक्युरिटीच्या सचिवांच्या शपथविधी समारंभात ट्रम्प यांनी हे युद्ध अमेरिकेने जिंकल्याचा दावा केला होता. ट्रम्प यांचे वक्तव्य: “इराणकडे आता काहीच उरले नाही. त्यांचे नौदल संपले आहे, त्यांचे हवाई दल नष्ट झाले आहे आणि दळणवळणाची साधनेही नष्ट झाली आहेत. आता त्यांना एक करार करायचा आहे आणि त्यांच्याकडे दुसरा पर्याय नाही.” ट्रम्प प्रशासनाचे हे विधान इराणच्या दाव्याच्या विरोधात आहे ज्यात तेहरान स्वतःला मजबूत स्थितीत असल्याचे सांगत आहे. पुढे काय होणार? होर्मुझवर बाजाराची नजर : इराणच्या या निर्णयानंतर आता जगभरातील शिपिंग कंपन्यांच्या नजरा तेहरान कोणत्या देशांना 'शत्रू नसलेल्या' श्रेणीत ठेवतात याकडे लागले आहेत. भारत आणि चीनसारख्या देशांच्या तेल टँकरना संरक्षण मिळाल्यास आशियाई अर्थव्यवस्थांना मोठा दिलासा मिळेल. मात्र, ट्रम्प यांची आक्रमक वक्तव्ये आणि इराणच्या कडक अटींदरम्यान पुढील काही दिवस खूप तणावाचे जाणार आहेत.