भारत दक्षिण आशियातील पॉवर हब बनला आहे, बांगलादेशसह अनेक शेजारी देशांना वीज पुरवतो

बांगलादेश सध्या विजेच्या गंभीर संकटाचा सामना करत आहे. राजधानी ढाका आणि आसपासच्या ग्रामीण भागात अनेक तास वीजपुरवठा खंडित झाला आहे. परकीय चलनाच्या साठ्याच्या कमतरतेमुळे बांगलादेशला आंतरराष्ट्रीय बाजारातून महागडा कोळसा आणि गॅस खरेदी करणे कठीण झाले आहे.

अशा परिस्थितीत बांगलादेशने आपल्या उर्जेची गरज भागवण्यासाठी भारताकडून अतिरिक्त वीज आणि डिझेल पुरवठ्याची मागणी केली आहे. भारत आधीच बांगलादेशला मोठ्या प्रमाणात वीज निर्यात करतो.

भारत बांगलादेशला सर्वाधिक वीज पुरवतो

भारताकडून वीज खरेदी करणाऱ्या देशांमध्ये बांगलादेश हा सर्वात मोठा ग्राहक आहे. दोन्ही देशांमधील करारांतर्गत, भारत बांगलादेशला सुमारे 2000 ते 2650 मेगावॅट वीज पुरवतो.

भारताला वीज निर्यातीतून दरवर्षी सुमारे 1.1 ते 1.2 अब्ज डॉलर्स म्हणजेच 9 ते 10 हजार कोटी रुपयांहून अधिक कमाई होते, ज्यामध्ये सर्वाधिक वाटा बांगलादेशातून येतो.

अदानी पॉवर सप्लायसह अनेक कंपन्या

बांगलादेशला वीज पुरवण्यात भारतीय कंपन्यांचा मोठा वाटा आहे. झारखंडमधील गोड्डा येथे असलेल्या अदानी पॉवर प्लांटमधून मोठ्या प्रमाणात वीज बांगलादेशला पाठवली जाते.

याशिवाय PTC India, Sembcorp आणि NTPC विद्युत व्यापार निगम (NVVN) सारख्या कंपन्या देखील बांगलादेशला वीज खरेदी करारांतर्गत वीज पुरवतात.

मात्र, बांगलादेशकडून वीजबिल भरण्यास विलंब होत असल्याने काही काळ पुरवठा व्यवस्थेवर परिणाम झाला आहे.

नेपाळशी द्विपक्षीय वीज व्यापार

भारत आणि नेपाळमधील वीज व्यापार दोन्ही मार्गांनी चालतो. नेपाळमध्ये पाण्याची पातळी कमी झाल्यामुळे हिवाळ्यात जलविद्युत उत्पादन कमी होते, त्यानंतर नेपाळ भारताकडून वीज विकत घेतो.

तर पावसाळ्यात नेपाळ जेव्हा जास्त वीज उत्पादन करतो तेव्हा ते जास्तीची वीज भारताला विकतो. अलीकडच्या काळात नेपाळने भारतात वीज निर्यात करून चांगली कमाई केली आहे.

भारत भूतानकडून जलविद्युत खरेदी करतो

भूतानशी भारताचे ऊर्जा संबंध हे प्रामुख्याने जलविद्युतवर आधारित आहेत. भूतान भारताच्या मदतीने विकसित केलेल्या अनेक जलविद्युत प्रकल्पांमधून अतिरिक्त वीज भारताला विकतो.

भारताला उन्हाळ्यात आणि पावसाळ्यात भूतानकडून जास्त वीज मिळते, तर हिवाळ्यात, गरज असेल तेव्हा भूतान भारताच्या ग्रीडमधून वीज घेतो.

श्रीलंका आणि म्यानमारसोबतही ऊर्जा सहकार्य वाढत आहे.

भारत म्यानमारच्या सीमावर्ती भागात मर्यादित प्रमाणात वीज पुरवतो. त्याच वेळी, समुद्राखालील ट्रान्समिशन केबलद्वारे श्रीलंकेशी वीज जोडणी वाढवण्याच्या योजनेवर काम सुरू आहे.

दक्षिण आशियामध्ये, भारत आता केवळ ऊर्जा उत्पादक देश राहिलेला नाही तर प्रादेशिक ऊर्जा सुरक्षा मजबूत करणाऱ्या प्रमुख देशांपैकी एक बनत आहे.