भारत पाकिस्तान 1991 करार : पाकिस्तानची शेपूट वाकडी; घुसखोरीद्वारे भारत-पाक 1991 च्या कराराच्या 'कलम 10' चे उल्लंघन?

• पाकिस्तानी नौदलाच्या जहाजाने भारतीय नौदलाच्या जहाजाला धडक दिल्याचा खुलासा
• 6 एप्रिल 1991 च्या भारत-पाकिस्तान लष्करी कराराचे पाकिस्तानने थेट उल्लंघन केले
• कराराच्या 'क्लॉज 10' नुसार, समुद्रात दोन जहाजांमध्ये 3 नॉटिकल मैल अंतर ठेवणे बंधनकारक आहे.

भारत पाकिस्तान 1991 करार कलम 10: गेल्या काही महिन्यांपासून पाकिस्तान सातत्याने चुकीच्या कारवाया करत असल्याचे दिसून येत आहे. जमिनीवर, हवेत आणि आता समुद्रात पाकिस्तानच्या कारवाया सातत्याने भारताच्या संयमाची परीक्षा घेत आहेत. काल पाकिस्तानच्या नौदलाच्या जहाजाने सीमा ओलांडून भारतीय नौदलाच्या जहाजाला धडक दिली. त्यामुळे दोन्ही देशांमधील तणाव वाढला. पण हे करून पाकिस्तानने स्वतःवर कुऱ्हाड चालवल्याचे बोलले जात आहे. नवी दिल्लीतील परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालयाने यासंदर्भात संबंधित पाकिस्तानी उच्चायुक्तांना माहिती दिली. भारताचे कोणतेही नुकसान झाले नसले तरी पाकिस्तानने 35 वर्षे जुन्या कराराचे उल्लंघन केले आहे.

एप्रिल 1991 मध्ये भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात एक करार झाला. अलीकडील घटनांमुळे या कराराच्या कलम 10 चे थेट उल्लंघन झाले आहे. 1991 चा हा करार लष्करी सराव, युक्ती आणि लष्करी हालचालींबद्दल आगाऊ माहितीच्या तरतूदीशी संबंधित आहे. यापूर्वी दोन्ही देशांनी सागरी घटनांसंदर्भात करारातील कलम 10 चा हवाला दिला आहे.

भारतावरील यूएस टॅरिफ: भारतावर 100% करवाढीचे संकट, अमेरिकन काँग्रेसमध्ये विधेयक मंजूर; आता ट्रम्प यांच्या स्वाक्षरीची प्रतीक्षा आहे

तो सौदा काय आहे?

एप्रिल 1991 च्या भारत-पाकिस्तान कराराच्या कलम 10 नुसार लष्करी सराव, युद्धाभ्यास आणि लष्करी हालचालींच्या आगाऊ अधिसूचनेनुसार, कोणतीही दुर्घटना टाळण्यासाठी दोन्ही देशांच्या नौदल जहाजे आणि पाणबुड्या एकमेकांच्या 3 नॉटिकल मैलांपेक्षा जवळ येऊ नयेत असे मान्य करण्यात आले.

भारत आणि पाकिस्तानमधील लष्करी तणाव कमी करण्यासाठी, तसेच गैरसमज दूर करण्यासाठी आणि अपघाती सीमेवरील चकमकी टाळण्यासाठी कॉन्फिडन्स बिल्डिंग मेजर्स (CBMs) अंतर्गत हा करार करण्यात आला. करार दोन्ही देशांना त्यांच्या सीमेजवळ कोणत्याही मोठ्या लष्करी कवायती, लष्करी हालचाली किंवा लष्करी सराव करण्यापूर्वी एकमेकांना आगाऊ सूचना देणे बंधनकारक आहे. हे सुनिश्चित करते की सीमेवरील सैन्ये सतर्क राहतील आणि त्यास धोका मानू नये.

बोईंग ७३७ : हवेत रोमांच! इराणमध्ये बोईंग विमान हिंसकपणे हादरले, केबिनमध्ये आरडाओरडा आणि आक्रोश; घटनेचा व्हिडिओ व्हायरल

त्यावर 6 एप्रिल 1991 रोजी नवी दिल्ली येथे स्वाक्षरी करण्यात आली. त्याचा उद्देश सागरी आणि लष्करी ऑपरेशन्स दरम्यान गैरसमज, टक्कर किंवा अपघाताचा धोका कमी करणे हा आहे. कलम 10 नुसार, आंतरराष्ट्रीय सागरी मर्यादेतील जहाजे किंवा पाणबुड्यांमधील किमान अंतर किमान 3 नॉटिकल मैल असणे बंधनकारक आहे.

नेमके काय घडले?

मात्र मंगळवारी संध्याकाळी अरबी समुद्रात भारतीय युद्धनौकेचा अचानक पाकिस्तानच्या नौदलाच्या जहाजाशी सामना झाला. पाकिस्तानने जाणूनबुजून धोकादायक आणि वेगवान युक्तीचा प्रयत्न केला, ज्यामुळे किरकोळ टक्कर झाली. आंतरराष्ट्रीय सागरी हद्दीत ही घटना घडली. कोणतीही मोठी जीवितहानी झाली नाही.

भारताने या घटनेचा तीव्र निषेध केला आहे. पाकिस्तानी नौदलाच्या बेपर्वा आणि अव्यावसायिक वर्तनाचा तीव्र निषेध नोंदवण्यासाठी दिल्लीतील पाकिस्तानी उच्चायुक्तालयाच्या प्रभारी राजदूताला पाचारण करण्यात आले. आपली लष्करी जहाजे समुद्रात असताना पाकिस्तानने योग्य ती खबरदारी घ्यावी, असे आवाहन भारताने केले आहे. याव्यतिरिक्त, भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी दोन्ही देशांमधील संबंधित करारांचे पालन करणे आवश्यक आहे.