मध्यपूर्वेतील तणावामुळे भारतीय चहावर परिणाम, चीन फायदा घेणार का?

पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या युद्ध आणि तणावामुळे भारतीय चहा बाजाराच्या अडचणी वाढल्या आहेत. अमेरिका, इस्रायल आणि इराणमधील वाढत्या संघर्षामुळे चहाची खेप समुद्रातच अडकली नाही तर कोट्यवधी रुपयांचे पेमेंटही अडकले आहे. जर परिस्थिती लवकर सुधारली नाही तर त्याचा परिणाम केवळ आखाती देशांपुरताच मर्यादित राहणार नाही तर अमेरिका आणि युरोपला जाणाऱ्या चहाचा खर्च आणि वेळही वाढेल, असे निर्यातदारांचे म्हणणे आहे.

 

तुमच्यासाठी हे जाणून घेणे देखील महत्त्वाचे आहे की पश्चिम आशिया ही भारतीय चहाची सर्वात मोठी बाजारपेठ आहे. एकूण निर्यातीपैकी सुमारे 41% निर्यात येथे होते. सध्याची परिस्थिती अशी आहे की शिपिंग कंपन्यांनी नवीन ऑर्डर घेणेही बंद केले आहे. युद्धाचा धोका लक्षात घेऊन कंपन्यांनी किमती वाढवण्याची तयारी केली आहे. त्यामुळे जागतिक बाजारात भारतीय चहा महाग होऊ शकतो.

 

हेही वाचा : होर्मुझ बंद, कच्चे तेल महाग, डिझेल-पेट्रोलचे दर वाढणार की नाही?

पेमेंट आणि स्टॉक अडकला

इंडियन टी एक्सपोर्टर्स असोसिएशनच्या म्हणण्यानुसार इराणला पाठवलेल्या चहाचे पैसे अडकले आहेत. गोदामांमध्ये भरपूर साठा तयार आहे, परंतु परिस्थितीच्या अनिश्चिततेमुळे तो पाठविला जात नाही.

 

दक्षिण भारतातील निर्यातदारांचे म्हणणे आहे की संपूर्ण पुरवठा साखळी स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ आणि ज्या बंदरांवर हल्ले होत आहेत त्याच मार्गांवर अवलंबून आहेत. अशा स्थितीत नेमके किती नुकसान झाले याचा अंदाज बांधणे सध्या कठीण आहे.

 

बऱ्याच मोठ्या निर्यातदारांना त्यांच्या परदेशी खरेदीदारांनी शिपमेंट थांबवण्याचा सल्ला दिला आहे. काही कंपन्यांमध्ये, त्यांचा व्यवसाय 70% पर्यंत या क्षेत्रावर अवलंबून असतो.

आकडेवारीच्या दृष्टीने संकट

हा प्रदेश भारतीय चहासाठी मोठी बाजारपेठ आहे. देशाच्या एकूण चहाच्या निर्यातीपैकी हा वाटा ४१ टक्के आहे. टी बोर्डाने जारी केलेल्या आकडेवारीनुसार, 2025 मध्ये भारताने एकूण 28.04 कोटी किलो चहाची निर्यात केली होती.

 

यामध्ये एकट्या यूएई, इराण आणि इराकचा वाटा 11.45 कोटी किलो इतका होता. जहाजांच्या मार्गात बदल आणि विलंब यामुळे मालवाहतुकीच्या खर्चात मोठी वाढ होऊ शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

 

इराण हा भारताचा एक प्रमुख आयातदार आहे, 2025 मध्ये 11.25 दशलक्ष किलो चहाची निर्यात झाली. तर 2024 मध्ये भारताने इराणला सुमारे 40 दशलक्ष डॉलर्स म्हणजेच सुमारे 340 कोटी रुपयांचा चहा निर्यात केला.

चीनचा आधार होईल का?

इराण प्रामुख्याने 'ऑर्थोडॉक्स' चहा खरेदी करतो, असे चहा मंडळाचे मत आहे. चांगली गोष्ट म्हणजे चीनमध्ये भारतीय चहाची मागणी झपाट्याने वाढली आहे. आकडेवारीनुसार, पूर्वी ते 62 लाख किलो होते ते वाढून 1.61 कोटी किलो झाले आहे.

 

इराणला न जाणारा काही चहा चीन विकत घेईल, पण आखाती देशांना भरपाई देणे कोणत्याही एका देशाला शक्य नाही. हा तणाव लांबला तर भारतीय चहा उद्योगाला बाजारातील हिस्सा परत मिळवण्यासाठी खूप संघर्ष करावा लागेल.

 

हेही वाचा : तांदूळ, खत, तेल, सर्वच गोष्टींवर परिणाम, होर्मुझ बंद झाल्यास भारताची प्रगती थांबेल.

 

चीनकडे मध्य आशियाई देशांतून जमिनीचा व्यापार करण्याचा पर्याय असल्याने तो मोठ्या प्रमाणात सागरी मार्गाचा अडथळा टाळू शकतो.

पुढे आव्हानात्मक रस्ता

सध्या उत्तर भारतात चहा ऑफ सीझन आहे पण महिन्याच्या अखेरीस नवा हंगाम सुरू होणार आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, जर हा तणाव झाला नसता तर 2026 मध्ये निर्यात 300 दशलक्ष किलोचा टप्पा पार करू शकली असती, परंतु आता त्यावर अनिश्चिततेचे काळे ढग आहेत.