रशियाकडून मिळणारे स्वस्त तेल थांबल्यास भारताचा तणाव वाढू शकतो, 16 मेकडे सर्वांच्या नजरा

रशियन कच्च्या तेलाबाबत अमेरिकेने भारताला दिलेली विशेष सूट आता संपुष्टात येण्याच्या मार्गावर आहे. ही सवलत 16 मे रोजी संपत आहे आणि ती आणखी वाढवली जाईल की नाही हे अमेरिकेने अद्याप स्पष्ट केलेले नाही. या अनिश्चिततेमुळे भारतीय तेल शुद्धीकरण कारखान्यांची चिंता वाढली आहे, कारण ही सूट संपल्यास भारताला रशियाकडून स्वस्त कच्च्या तेलाची आयात कमी करावी लागू शकते.

भारतीय रिफायनरीज दबावाखाली

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पश्चिम आशियामध्ये सुरू असलेला तणाव आणि इराण युद्धाचा परिणाम यामुळे भारतीय रिफायनरीज आधीच दबावाखाली आहेत. अशा परिस्थितीत, रशियन तेलावरील सवलत संपल्यामुळे त्यांची किंमत आणखी वाढू शकते. भारत हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा कच्च्या तेलाचा आयातदार देश आहे आणि त्याच्या ऊर्जा गरजांचा मोठा भाग परदेशातून येणाऱ्या तेलावर अवलंबून आहे.

तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, जर अमेरिकेने निर्बंधांमध्ये दिलेला दिलासा वाढवला नाही तर भारतीय कंपन्यांना पश्चिम आफ्रिका, अमेरिका आणि इतर देशांकडून महागडे तेल खरेदी करावे लागेल. यामुळे रिफायनरीजची किंमत तर वाढेलच, पण देशांतर्गत बाजारात इंधनाच्या किमतींवरही दबाव येऊ शकतो.

डेटा एजन्सी केप्लरच्या मते, मे महिन्यात भारताचा रशियन तेल आयातीचा विक्रम आतापर्यंत 23 लाख बॅरल प्रतिदिन झाला आहे. कारण सध्याच्या शिथिलतेच्या काळात अनेक पूर्व-लोड केलेले रशियन तेल कार्गो भारतात पोहोचले. तथापि, तज्ञांचे मत आहे की जर नवीन रशियन जहाजे भारतात आली नाहीत, तर महिन्याच्या अखेरीस सरासरी आयात प्रतिदिन 19 लाख बॅरलपर्यंत घसरण्याची शक्यता आहे.

जागतिक तेल बाजार अस्थिर

किंबहुना, पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक तेल बाजार अस्थिर झाला आहे. पर्शियन गल्फमधून तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाल्यामुळे भारतासारख्या मोठ्या आयातदार देशांवर दबाव वाढला आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणविरुद्ध सुरू केलेल्या कारवाईनंतर इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतील हालचाली मर्यादित केल्या, त्यामुळे आखाती देशांतून होणारा तेल आणि वायू पुरवठा प्रभावित झाला.

ही परिस्थिती पाहता 5 मार्च रोजी अमेरिकन प्रशासनाने भारताला रशियन तेल खरेदीसाठी विशेष सूट दिली होती. नंतर ही सवलत इतर देशांनाही देण्यात आली आणि त्याची मुदत अनेक वेळा वाढवण्यात आली. आता त्याची अंतिम तारीख १६ मे निश्चित करण्यात आली आहे.

पर्यायी व्यवस्था सुरू झाली

संभाव्य संकटाच्या पार्श्वभूमीवर भारताच्या सरकारी तेल कंपन्यांनी पर्यायी व्यवस्था सुरू केली आहे. इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन आणि भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (BPCL) ने या आठवड्यात पश्चिम आफ्रिका आणि अमेरिकेतून अतिरिक्त तेल खरेदी करण्यास सुरुवात केली आहे.

याशिवाय बीपीसीएल अझरबैजान आणि आफ्रिकन देशांसोबत नवीन पुरवठा करारांवर काम करत आहे जेणेकरून पर्शियन गल्फवरील अवलंबित्व कमी करता येईल. येत्या काळात अमेरिकेच्या निर्णयावर भारताची ऊर्जा रणनीती बऱ्याच अंशी अवलंबून असेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.