इराणला मोठा धक्का, इस्रायलच्या हवाई हल्ल्यात सुरक्षा प्रमुख अली लारिजानी ठार

इराणच्या सुरक्षा धोरणाचे प्रमुख सूत्रधार आणि सध्याच्या संघर्षात तेहरानचा महत्त्वाचा चेहरा मानले जाणारे अली लारिजानी यांचा इस्रायलच्या हवाई हल्ल्यात मृत्यू झाल्याची माहिती इस्रायलचे संरक्षण मंत्री इस्रायल कॅट्झ यांनी मंगळवारी दिली. या घटनेमुळे आधीच कमकुवत झालेल्या इराणी नेतृत्वाला आणखी मोठा धक्का बसला आहे.

यापूर्वीच संघर्षाच्या पहिल्याच दिवशी (28 फेब्रुवारी) सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचा मृत्यू झाला होता. त्यानंतर त्यांचे उत्तराधिकारी मोज्तबा खामेनी गंभीर जखमी असून कोमामध्ये असल्याची माहिती समोर आली आहे. तसेच आणखी एक वरिष्ठ कमांडर घोलामरेझा सोलैमानी यांचाही सोमवारी रात्री झालेल्या हवाई हल्ल्यात मृत्यू झाला.

67 वर्षीय लारिजानी हे इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव होते आणि संक्रमण काळात देशाचे नेतृत्व सांभाळण्यात त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती. मोज्तबाच्या प्रकृतीबाबत कोणतीही ठोस माहिती नसताना लारिजानी हे प्रत्यक्षात इराणमधील क्रमांक दोनचे नेते मानले जात होते.

या घटनेच्या एक दिवस आधीच लारिजानी यांनी ‘जेफ्री एपस्टीन नेटवर्क’शी संबंधित लोकांकडून 9/11 सारख्या हल्ल्याची कटकारस्थान रचली जात असल्याचा आरोप करत इराणला फसवण्याचा प्रयत्न होत असल्याचा इशारा दिला होता.

लारिजानी यांना 13 मार्च रोजी तेहरानमधील एका सभेत शेवटचे पाहिले गेले होते. त्या वेळी इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेजेशकियनही उपस्थित होते. याच दिवशी अमेरिकेने लारिजानींसह काही वरिष्ठ इराणी अधिकाऱ्यांविषयी माहिती देणाऱ्यांसाठी 10 दशलक्ष डॉलर (सुमारे ₹92 कोटी) बक्षीस जाहीर केले होते.

अयातुल्ला खामेनी यांच्या मृत्यूनंतर लारिजानी हे सर्वात वरिष्ठ इराणी नेते होते ज्यांचा या संघर्षात मृत्यू झाला आहे. शांत आणि व्यावहारिक चेहरा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लारिजानी यांनी संघर्ष सुरू झाल्यानंतर अमेरिका आणि इस्रायलला “अविस्मरणीय धडा” शिकवण्याचा इशारा दिला होता.

त्यांनी आपल्या शेवटच्या संदेशात मुस्लिम जगाला उद्देशून इराण अमेरिका आणि इस्रायलविरुद्ध ठामपणे उभा असल्याचे सांगितले होते. तसेच मध्यपूर्वेतील संघर्षात काही मुस्लिम देशांकडून अपेक्षित पाठिंबा न मिळाल्याबद्दल त्यांनी नाराजीही व्यक्त केली होती.

लारिजानी यांचा जन्म 3 जून 1958 रोजी इराकमधील नजफ येथे एका प्रभावशाली आणि श्रीमंत कुटुंबात झाला. त्यांच्या कुटुंबाला ‘इराणचे केनेडी’ असेही म्हटले जाते. त्यांचे वडील प्रसिद्ध धर्मगुरू होते, तर त्यांचे भाऊ इराणमधील महत्त्वाच्या पदांवर कार्यरत आहेत.

त्यांनी 1980 च्या दशकात इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC)मधून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. 1994 ते 1997 या काळात त्यांनी संस्कृती मंत्री म्हणूनही काम पाहिले.

2008 ते 2020 दरम्यान त्यांनी सलग तीन कार्यकाळांसाठी संसद अध्यक्ष (स्पीकर) म्हणून काम केले. 2005 मध्ये त्यांनी राष्ट्राध्यक्षपदासाठीही निवडणूक लढवली होती. 2015 च्या इराण-पश्चिम अणु कराराला संसदेत मंजुरी मिळवून देण्यात त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती.

ऑगस्ट 2025 मध्ये त्यांची पुन्हा सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव म्हणून नियुक्ती करण्यात आली होती. सध्याच्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर लारिजानी यांचा मृत्यू इराणसाठी मोठा धक्का मानला जात आहे.