इम्रान खान आणि कमर जावेद बाजवा हे ओळखीचे शत्रू कसे बनले?

इम्रान खान आणि बाजवा वाद: पाकिस्तानचे माजी लष्करप्रमुख जनरल कमर जावेद बाजवा वयाच्या ६५ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. बाथरुममध्ये झालेल्या दुखापतीमुळे त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते आणि अनेक आठवडे त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. बाजवा हे 2016 ते 2022 पर्यंत पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख होते आणि निवृत्तीनंतरही ते देशाच्या राजकारणात आणि सुरक्षेच्या बाबतीत प्रभावी मानले जात होते.

त्यांच्या कार्यकाळात पाकिस्तान इम्रान खान आणि त्यांच्या उत्तम मैत्रीचे शत्रुत्वात रुपांतर झालेले पाहिले. पाकिस्तानी राजकारणातील इम्रान खान आणि कमर जावेद बाजवा यांच्या नात्याचा प्रवास ही एक अशी कथा आहे ज्यामध्ये मैत्री, विश्वास, संघर्ष आणि शेवटी कटू शत्रुत्वाच्या सर्व छटा पाहायला मिळतात. एकेकाळी एकमेकांचे मोठे समर्थक असलेले हे दोन्ही नेते कालांतराने एकमेकांचे कट्टर विरोधक बनले होते.

जनरल बाजवा आणि इम्रान खान यांचे नाते कसे होते?

सुरुवातीच्या काळात इम्रान खान आणि जनरल बाजवा यांच्यातील संबंध खूप मजबूत मानले जात होते. 2018 मध्ये इम्रान खान सत्तेवर आले तेव्हा लष्कर आणि सरकार एकाच दिशेने काम करत असल्याचा सर्वसामान्यांचा समज होता आणि या राजकीय चढउतारात बाजवा यांची महत्त्वाची भूमिका होती. खुद्द इम्रान खान यांनीही अनेक प्रसंगी सांगितले की त्यांची आणि बाजवाची दृष्टी एकच आहे आणि दोघांना मिळून 'नया पाकिस्तान' बनवायचा आहे. याच कारणामुळे ऑगस्ट 2019 मध्ये इम्रान खान यांनी प्रादेशिक सुरक्षेच्या परिस्थितीचा हवाला देत बाजवा यांना तीन वर्षांची मुदतवाढ दिली होती.

यापूर्वी 2010 मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान युसूफ रझा गिलानी यांनी जनरल अशफाक परवेझ कयानी यांना मुदतवाढ दिली होती, तेव्हा इम्रान खान यांनी त्यास विरोध केला होता आणि संस्था मजबूत करण्यासाठी व्यक्तींना प्राधान्य देऊ नये, असे म्हटले होते. पण सत्तेत आल्यानंतर त्यांनी स्वतः तेच पाऊल उचलले, जे नंतर त्यांच्या टीकाकारांचे लक्ष्य बनले.

अवघ्या तीन वर्षांत त्यांच्या नात्यातील दरी कशी दिसू लागली?

कालांतराने त्यांच्या नात्यात तडा जाऊ लागला. विशेषत: लष्करातील नियुक्त्या आणि धोरणात्मक मुद्द्यांवरून दोघांमधील मतभेद वाढले. एप्रिल 2022 मध्ये जेव्हा इम्रान खानचे सरकार अविश्वास प्रस्तावाद्वारे पडले तेव्हा हे नाते पूर्णपणे संपुष्टात आले. यानंतर इम्रान खान यांनी उघडपणे बाजवा यांच्यावर गंभीर आरोप केले. दोघांच्या नात्यात आतापासूनच दुरावा निर्माण होऊ लागला होता.

इम्रानचे प्राणी तटस्थ विधान काय होते?

मार्च 2022 मध्ये, इम्रान खान यांनी लोअर दिर जिल्ह्यातील बालंबाट भागात एका जाहीर सभेला संबोधित करताना म्हटले होते की, प्राणी चांगले आणि वाईट यात फरक करू शकत नाहीत. ते म्हणाले होते की मानव त्यांच्या विवेकबुद्धीनुसार वागतो आणि फक्त प्राणी तटस्थ राहतात. त्यांचे हे वक्तव्य अशा वेळी आले आहे जेव्हा जनरल कमर जावेद बाजवा यांच्या नेतृत्वाखाली पाकिस्तानी लष्कराने ‘तटस्थ’ राहण्याची आणि राजकारणात हस्तक्षेप करणार नाही अशी घोषणा केली होती. हा निर्णय यापूर्वी इम्रान खान यांच्या सरकारला दिलेल्या समर्थनापेक्षा पूर्णपणे वेगळा मानला जात होता.

ISI प्रमुखाबाबत काय गदारोळ झाला होता?

इंटर-सर्व्हिसेस इंटेलिजन्स (आयएसआय) या गुप्तचर संस्थेच्या नव्या प्रमुखाच्या नियुक्तीचा मुद्दा तापत असताना पाकिस्तानच्या सत्तेतील दोन सर्वात शक्तिशाली चेहरे इम्रान खान आणि कमर जावेद बाजवा यांच्यातील संघर्ष चव्हाट्यावर आला. बाजवा यांच्या निकटवर्तीय समजल्या जाणाऱ्या लेफ्टनंट जनरल नदीम अहमद अंजुम यांची आयएसआय प्रमुखपदी नियुक्ती करण्यास सरकारने सुरुवातीला मान्यता दिली होती, पण तरीही वाद थांबला नाही. मतभेद आणि संघर्ष अनेक दिवस चालू राहिले, ज्यामुळे देशातील राजकीय अनिश्चितता अधिक गडद झाली. शेवटी, इम्रान खान यांना अंजुमची नियुक्ती मान्य करावी लागली.

वास्तविक, इम्रान खान यांची पहिली पसंती आयएसआयचे माजी प्रमुख लेफ्टनंट जनरल फैज हमीद होते. केवळ फैज हमीद यांनाच सेवेत मुदतवाढ द्यावी, अशी त्यांची इच्छा होती. 2018 च्या निवडणुकीत इम्रान खान यांच्या विजयात फैज हमीद यांची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे मानले जाते. याशिवाय अफगाणिस्तानमध्ये तालिबानच्या सत्तेत पुनरागमन करण्याबाबतही त्यांचे नाव चर्चेत होते.

इम्रानवर काय आरोप केले?

नोव्हेंबर 2022 मध्ये बाजवा यांच्या निवृत्तीनंतर दिलेल्या मुलाखतीत इम्रान खान म्हणाले की बाजवा यांच्यावर विश्वास ठेवल्याबद्दल त्यांना पश्चात्ताप झाला आणि ही त्यांची मोठी चूक होती. बाजवा यांनी त्यांच्या सरकारविरोधात 'डबल गेम' खेळल्याचा आरोप त्यांनी केला. यानंतर लाहोरमधून देशाला संबोधित करताना ते म्हणाले की, बाजवा यांनी पाकिस्तानशी जे केले ते शत्रूनेही केले नसते.

बाजवा यांनी त्यांचे सरकार पाडण्यात भूमिका बजावली आणि शेहबाज शरीफ यांच्या नेतृत्वाखालील सरकार, विशेषत: शरीफ कुटुंबाला पाठिंबा दिल्याचा आरोपही इम्रान खान यांनी केला. जानेवारी 2023 मध्ये, त्यांनी असेही म्हटले होते की ते पंतप्रधान असताना त्यांच्या हत्येचा कट रचला गेला होता, जेणेकरून देशात आणीबाणी लागू केली जाऊ शकते.

बाजवा यांच्या परराष्ट्र धोरणावर इम्रान खान का नाराज होते?

परराष्ट्र धोरणाबाबतही दोघांमध्ये गंभीर मतभेद निर्माण झाले. इम्रान खान यांनी दावा केला की बाजवा अमेरिकेकडे झुकलेले धोरण अवलंबत आहेत आणि रशिया-युक्रेन युद्धानंतर पाकिस्तानला पाश्चात्य देशांच्या जवळ आणण्याचा प्रयत्न करत आहेत. इम्रान खान हे अमेरिकाविरोधी असल्याचा संदेश बाजवा यांनी अमेरिकेला दिला, त्यामुळे त्यांचे सरकार पाडण्यासाठी वातावरण निर्माण झाले, असा आरोपही त्यांनी केला.

इम्रान खान यांनी तर स्वत:ला 'कठपुतली' असे संबोधले आणि म्हटले की खरी सत्ता लष्करप्रमुखांकडे आहे, ज्यांनी अर्थव्यवस्था, परराष्ट्र धोरण आणि राजकारणातही हस्तक्षेप केला. भारतासोबतचे संबंध सुधारण्यासाठी आणि अन्य धोरणात्मक बदल करण्यासाठी त्यांच्यावर दबाव आणला जात असल्याचा आरोपही त्यांनी केला.

इम्रानने बाजवांविरुद्ध तपास केला होता का?

विशेष म्हणजे, त्यांनी नंतर बाजवा यांच्याविरोधात चौकशीची मागणी केली, ज्यांना त्यांनी सत्तेत असताना मुदतवाढ दिली होती. अनेक पत्रकार आणि विश्लेषकांनी या संबंधाचे वर्णन अतिशय नाट्यमय असे केले आहे.

डॉनच्या यूट्यूब शो 'जरा हट के' मधील पत्रकारांनी त्याला “मानवी इतिहासातील सर्वात वाईट ब्रेकअप” म्हटले आहे. या संपूर्ण घटनेतून मोठा धडा शिकायला मिळतो, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला की, जेव्हा राजकीय आणि लष्करी नेतृत्वामध्ये संघर्ष होतो तेव्हा शेवटी नुकसान देशालाच सहन करावे लागते.