डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची घसरण : रुपयाच्या घसरणीमुळे अर्थव्यवस्थेवर दबाव; 95 चा टप्पा पार करेल का?

• कच्च्या तेलाच्या दरवाढीचा मोठा फटका बसला
• रुपयाच्या घसरणीचा दर वाढला
• एफआयआयच्या विक्रीमुळे बाजारातील अस्थिरता

डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची घसरण इराण युद्धामुळे मध्य पूर्व म्हणजेच पश्चिम आशियामध्ये तणाव निर्माण झाला आहे. या युद्धामुळे आखाती देशांच्या तेलसाठ्याचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. याशिवाय, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील संकट अधिक गडद झाले आहे. परिणामी, अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रुपयाने सर्वकालीन नीचांक गाठला आहे. शुक्रवारी रुपया 108 पैशांनी घसरून 93.71 च्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर बंद झाला. गेल्या चार वर्षांतील एका दिवसातील ही सर्वात मोठी घसरण आहे. या वर्षाच्या पहिल्या तीन महिन्यांत रुपया 386 पैशांनी घसरला आहे. हे प्रकरण युद्धापुरते मर्यादित नाही. १ जानेवारीपासून रुपयाचे मूल्य ४ टक्क्यांहून अधिक घसरले आहे.

भारताचा फार्मास्युटिकल उद्योग: औषध उद्योगात भारताचे जगावर वर्चस्व आहे; जागतिक स्तरावर तिसरा

रशियन, कोरियन आणि थाई चलनांचीही घसरण झाली आहे. दुसरीकडे चीन, ब्रिटन, ब्राझील या देशांच्या चलनांमध्ये तेजी दिसून आली आहे. रुपयाचे अवमूल्यन रोखण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) अनेक पावले उचलली आहेत. मार्च 2026 च्या सुरुवातीपासून, रुपया 91.05 वरून 266 पैशांनी 93.71 प्रति डॉलर घसरला आहे. ही घसरण केवळ अल्पकालीन नाही तर दीर्घकालीन चिंतेची बाब आहे. आकडेवारीनुसार, 1 एप्रिल 2025 पासून रुपया 826 पैशांनी घसरला आहे, जेव्हा हा दर प्रति डॉलर 85.45 होता.

आरबीआय प्रभाव मर्यादित बाजार तज्ञांच्या मते, रुपया वाचवण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने हस्तक्षेप केला आहे. तथापि, जागतिक तणावाच्या पार्श्वभूमीवर त्याचा प्रभाव मर्यादित राहिला आहे. रुपयाची घसरण पाहता रुपया 95 चा स्तर ओलांडू शकतो. रुपयाची घसरण पाहता तो 95 रुपयांच्या पुढे जाईल का? हा मोठा प्रश्न आहे. गोल्डमन सॅक्सचे चीफ इंडिया इकॉनॉमिस्ट शंतनू सेनगुप्ता यांच्या मते, चालू खात्यातील तूट आणि 'नेट शॉट फॉरवर्ड बुक'चा दबाव रुपयावर कायम राहील. अनेक विश्लेषकांच्या मते, पुढील सहा महिन्यांत रुपया 95 चा टप्पा ओलांडू शकतो. आकडेवारीनुसार, 2025-36 हे आर्थिक वर्ष रुपयासाठी गेल्या दशकातील सर्वात वाईट वर्ष ठरले आहे. इतिहासात मोठी घसरण 2008-09 (1058 पैसे) च्या जागतिक आर्थिक संकटातच दिसून आली.

भारताचे कोळसा उत्पादन: एक अब्ज टन कोळसा उत्पादनाचे उद्दिष्ट ओलांडले; पॉवर प्लांटसाठी 'बफर' स्टॉक

तेलाच्या भीतीमुळे दबाव वाढला इराण युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या आहेत. ब्रेंट क्रूडच्या किमती प्रति बॅरल $112 च्या वर गेल्या आहेत. तो अलीकडेच $116 चा टप्पा गाठला होता. तेलाच्या किमती प्रदीर्घ काळासाठी $100 च्या वर राहण्याच्या भीतीने रुपयावर प्रचंड दबाव आला. 1 मार्चपासून विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (FIIs) भारतीय शेअर बाजारातून सुमारे 80,000 कोटी रुपये काढून घेतले आहेत, कारण मार्च हा आर्थिक वर्षाचा शेवट आहे आणि बाजारात डॉलरची मागणी जास्त आहे, ज्यामुळे रुपया आणखी कमकुवत झाला आहे.