शी जिनपिंग यांच्या कारभाराचे 'शुद्धीकरण', एकाच धक्क्यात अनेक उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांची हकालपट्टी, विरोधी आवाज दाबण्याचा प्रयत्न?

चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी प्रशासन आणि लष्करी नेतृत्वात मोठे बदल केले आहेत. एका धक्क्यात 33 उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांची हकालपट्टी. शी जिनपिंग दीर्घकाळापासून पक्ष आणि प्रशासनातील भ्रष्टाचार आणि अनुशासनाच्या विरोधात प्रचार करत आहेत. लष्करही त्याला अपवाद नव्हते. त्या 'स्वच्छता' मोहिमेचा एक भाग म्हणून 33 अधिकाऱ्यांना बडतर्फ करण्यात आल्याचा दावा सूत्रांनी केला आहे. मात्र, चिनी राष्ट्राध्यक्ष प्रत्यक्षात यातून विरोधी आवाज दाबत असल्याचा दावा जाणकार वर्तुळातून होत आहे.

राजधानी बीजिंगमध्ये गेल्या तीन दिवसांपासून कम्युनिस्ट पक्षाची पाचवी सभा सुरू होती. ती गुरुवारी संपली. तेथील 33 अधिकाऱ्यांची हकालपट्टी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. औपचारिक निवेदनही प्रसिद्ध करण्यात आले. निष्कासित करण्यात आलेल्यांमध्ये माजी पॉलिटब्युरो सदस्य मा झिंगरुई आणि माजी सर्वोच्च लष्करी नेते झांग युक्सिया यांचा समावेश आहे. इथेच संपत नाही. हकालपट्टी करण्यात आलेल्या अधिकाऱ्यांच्या यादीत चीनचे माजी लष्करी अधिकारी लिऊ झेनली, माजी मुत्सद्दी लियू जियानचाओ, माजी उद्योगमंत्री जिन झुआंगलाँग आणि चीनच्या सुरक्षा नियामक संस्थेचे माजी अध्यक्ष यी हुइमन यांचा समावेश आहे. याशिवाय चीनच्या आर्थिक नियामक संस्थेचे प्रमुख ली युंझे यांनाही हटवण्यात आले आहे.

शी जिनपिंग यांच्या जवळच्या झोंग शाओजुन यांना हटवण्याकडे सर्वाधिक लक्ष वेधले गेले आहे. 2002 च्या उत्तरार्धात जेव्हा शी जिनपिंग यांनी झेजियांग प्रांताच्या कम्युनिस्ट पक्षाचे प्रमुख म्हणून पदभार स्वीकारला तेव्हा झोंग यांनी त्यांचे सचिव म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. नंतर त्याच्यासोबत शांघाय आणि बीजिंगमध्येही होते. ते 2013 मध्ये सैन्यात सामील झाले आणि सेंट्रल मिलिटरी कमिशन (CMC) च्या जनरल ऑफिसचे प्रमुख म्हणून काम केले. पण शी जिनपिंग यांनी तो विश्वासू मित्रही तोडला.

चिनी वृत्तसंस्था शिन्हुआने दिलेल्या वृत्तानुसार, निष्कासित करण्यात आलेल्यांमध्ये 17 उच्चपदस्थ पक्ष आणि सरकारी अधिकारी आणि 16 लष्करी अधिकारी आहेत. गेल्या वर्षी कम्युनिस्ट पक्षाच्या चौथ्या पूर्ण अधिवेशनानंतर चौदा जणांना त्यांच्या पदावरून हटवण्यात आले होते. मात्र यावेळी ही संख्या दुपटीहून अधिक आहे. इतकेच नाही तर शी जिनपिंग यांनी चीनच्या लष्करात 'शुद्धीकरण' मोहीम खूप पूर्वी सुरू केली होती. मात्र अलीकडेच प्रशासन आणि सरकारने चीनच्या राष्ट्राध्यक्षांची 'स्वच्छता' मोहीम जोमाने सुरू केली आहे.

किंबहुना चिनी जनतेचा मोठा भाग शी जिनपिंग यांच्या अनेक वर्षांच्या हुकूमशाहीवर नाराज आहे. त्यात लष्कर आणि खुद्द सरकारचा एक भाग आहे. त्यामुळे एकंदरीतच चिनी राष्ट्राध्यक्षांची गादी हरवण्याच्या भीतीने ग्रासले आहे. काही निरीक्षकांच्या मते शी जिनपिंग हे जाणूनबुजून जुने लष्करी अधिकारी आणि प्रशासनातील उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांना त्यांच्या पदावरून हटवत आहेत. जेणेकरुन सत्तेच्या संरचनेत त्याचा अधिकार अधिक मजबूत होईल. विशेष म्हणजे, भारतासोबतच्या विविध संघर्षांमध्ये जे एकेकाळी चीनच्या लष्करी सामर्थ्याचा चेहरा होते ते शी यांच्या रागापासून मुक्त नाहीत. धोका लक्षात येताच त्यांनी अधिकाऱ्यांना हटवले.