गाझा युद्धबंदीवर ट्रम्पची मोठी बाजी: जावई जेरेड कुशनरची इजिप्तमधील हमासच्या नेत्याशी थेट चर्चा झाली

नवी दिल्ली. गाझामध्ये प्रलंबित असलेला युद्धविराम करार पुढे नेण्यासाठी अमेरिकेने आपले राजनैतिक प्रयत्न तीव्र केले आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे जावई आणि अमेरिकेचे वार्ताकार जेरेड कुशनर यांनी रविवारी इजिप्तमध्ये हमास प्रमुख खलील अल हया यांची भेट घेतली. दोन्ही नेत्यांमधील ही भेट दोन तासांहून अधिक काळ चालली. या संभाषणात इजिप्त, कतार आणि तुर्कीचे अधिकारीही उपस्थित होते. गाझामधील युद्धविरामाच्या प्रयत्नांच्या दृष्टीने ही बैठक महत्त्वाची मानली जात आहे कारण दीर्घ काळापासून इस्रायल आणि हमासमध्ये अनेक महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर कोणताही करार झालेला नाही.

कुशनर यांची हमासच्या नेत्यासोबतची भेट हा अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्या गाझा रोडमॅपच्या 15 सूत्री पुढे जाण्याच्या प्रयत्नांचा एक भाग आहे. गाझामधील युद्धविराम, इस्रायली सैन्याने गाझामधून माघार घेणे यासोबतच हमासकडून शस्त्रास्त्रे मागे घेणे आणि युद्धग्रस्त भागाची पुनर्बांधणी अशा मुद्द्यांचा या प्रस्तावात समावेश आहे. हमासने या योजनेबाबत आपली वचनबद्धता व्यक्त केली आहे पण इस्रायलने अद्याप ती स्वीकारलेली नाही. इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू म्हणाले की, हमास पूर्णपणे नि:शस्त्र होईपर्यंत इस्रायली सैन्य गाझामधून माघार घेणार नाही.

इजिप्तमध्ये झालेल्या चर्चेदरम्यान हमासने आपल्या अटीही स्पष्ट केल्या. हमासचे म्हणणे आहे की कोणतीही योजना लागू करण्यापूर्वी इस्रायलला गाझामधील लष्करी हल्ले थांबवावे लागतील आणि तथाकथित यलो लाइनकडे आपले सैन्य मागे घ्यावे लागेल. यानंतर, 14 दिवसांची चर्चा सुरू होऊ शकते ज्यामध्ये युद्धविराम योजनेच्या अंमलबजावणीची कालमर्यादा आणि इतर महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा केली जाईल. दुसरीकडे इस्रायलची सर्वात मोठी अट ही हमासचे संपूर्ण नि:शस्त्रीकरण आहे. हा मुद्दा दोन्ही बाजूंमधील कराराच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडसर आहे.

यावेळी कुशनर यांची भूमिकाही महत्त्वाची मानली जाते कारण ते ट्रम्प प्रशासनाच्या वतीने चर्चा पुढे नेणाऱ्या प्रमुख चेहऱ्यांपैकी एक आहेत. हमासच्या भेटीनंतर त्यांनी इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांचीही भेट घेण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. ब्रिटनचे माजी पंतप्रधान टोनी ब्लेअर आणि ट्रम्प यांच्या बोर्ड ऑफ पीसचे संचालक निकोलाई म्लादेनोव्ह हे देखील या बैठकीला उपस्थित राहणार आहेत. दोन्ही बाजूंमधील विद्यमान मतभेद कमी करणे आणि प्रस्तावित रोडमॅप पुढे नेण्याच्या शक्यतांचा शोध घेणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे.

अमेरिकेच्या प्रयत्नांदरम्यान अनेक मुस्लिम आणि अरब देशांनीही इस्रायलला ट्रम्प यांची योजना स्वीकारण्याचे आवाहन केले आहे. सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, जॉर्डन, पाकिस्तान, इंडोनेशिया, इजिप्त, कतार आणि तुर्कीसह अनेक देशांनी गाझामधील संघर्ष संपवण्याच्या प्रस्तावावर सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवण्याची मागणी केली आहे.

मात्र, मैदानावरील परिस्थिती अजूनही आव्हानात्मक आहे. गाझाच्या मोठ्या भागावर इस्रायली सैन्याचे नियंत्रण आणि हमासने शस्त्रे सोडण्याच्या मुद्द्यावरून वाद सुरू आहे. अशा वेळी कुशनर यांची हमास नेत्याशी झालेली थेट भेट म्हणजे दोन्ही बाजूंवर दबाव वाढवून चर्चेला संभाव्य कराराकडे नेण्याचा अमेरिकेचा प्रयत्न म्हणून पाहिले जात आहे. आता सर्वांच्या नजरा कुशनर यांच्या नेतन्याहू यांच्याशी झालेल्या संभाषणावर आणि त्यानंतर समोर आलेल्या भूमिकेकडे लागल्या आहेत. दोन्ही बाजूंनी त्यांच्या प्रमुख अटींमध्ये काही लवचिकता दर्शविल्यास, गाझामध्ये दीर्घकाळ प्रलंबित युद्धविराम कराराच्या दिशेने प्रगती होण्याची आशा असू शकते.