अण्वस्त्र चर्चा: अमेरिका आणि इराण यांच्यात अणु चर्चेची दुसरी फेरी, जिनिव्हामध्ये मोठी बैठक होणार आहे

यूएस इराण आण्विक कार्यक्रम वाटाघाटी: अमेरिका-इराण आण्विक कार्यक्रम चर्चेचा भाग म्हणून पुढील आठवड्यात स्वित्झर्लंडच्या जिनिव्हा शहरात एक महत्त्वाची बैठक होणार आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील अणुकार्यक्रमावरून निर्माण झालेला तणाव कमी करण्याच्या दिशेने ही चर्चा एक मोठे राजनयिक पाऊल आहे. स्वित्झर्लंडच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने या बैठकीला अधिकृतपणे दुजोरा दिला असून शांततेसाठी हा नवा प्रयत्न असल्याचे म्हटले आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची कठोर भूमिका आणि ओमानच्या मध्यस्थीदरम्यान जगाचे लक्ष या चर्चेकडे लागले आहे.

चर्चेचे आयोजन आणि ओमानची भूमिका

स्वित्झर्लंडच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने शनिवारी जाहीर केले की अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चेची दुसरी फेरी पुढील आठवड्यात जिनिव्हा येथे होणार आहे. या महत्त्वपूर्ण संवादाचे आयोजन ओमान देश करत आहे, ज्याने यापूर्वीच्या अप्रत्यक्ष संवादातही महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. या बैठकीच्या नेमक्या तारखा अद्याप जाहीर झाल्या नसल्या तरी तयारी पूर्ण झाली आहे.

ट्रम्प यांचा इशारा आणि तणावाचे वातावरण

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या चर्चेपूर्वी अत्यंत कडक ताकीद देऊन करारासाठी इराणवर दबाव आणला आहे. जर हा संवाद अयशस्वी झाला तर त्याचे परिणाम इराणसाठी अत्यंत आपत्तीजनक आणि विनाशकारी असू शकतात, असे त्यांनी स्पष्टपणे म्हटले आहे. इराणला कोणत्याही किंमतीत युरेनियम समृद्ध करण्याची परवानगी देता येणार नाही, असे ट्रम्प यांचे मत आहे.

लष्करी तैनाती आणि आण्विक साइट्सना धोका

मध्यपूर्वेतील तणाव पाहता अमेरिकेने जगातील सर्वात मोठी विमानवाहू युद्धनौका USS जेराल्ड आर. फोर्डने तेथे पाठवली आहे. ट्रम्प प्रशासनाने आधीच सूचित केले आहे की ते त्यांच्या मागण्या पूर्ण करण्यासाठी लष्करी बळाचा वापर करण्यास मागेपुढे पाहणार नाहीत. गेल्या वर्षी जूनमध्ये चर्चा खंडित झाल्यानंतर इस्रायल आणि इराणमध्ये १२ दिवस भयंकर युद्ध झाले होते.

इराणची बाजू आणि समृद्धीचा मुद्दा

आपला आण्विक कार्यक्रम हा केवळ शांततापूर्ण हेतूने असल्याचा इराणचा दावा असून तो अमेरिकेच्या दबावापुढे झुकायला तयार नाही. गेल्या वर्षीच्या युद्धापूर्वी इराण ६० टक्के शुद्धतेपर्यंत युरेनियम समृद्ध करत होता, त्यामुळे अण्वस्त्रांचा धोका वाढला होता. तेहरानने स्पष्टपणे म्हटले आहे की जर हल्ला झाला तर ते चोख प्रत्युत्तर देण्यास सक्षम आहे.

ओमानची मध्यस्थी आणि पहिली बैठक

6 फेब्रुवारी रोजी झालेल्या अप्रत्यक्ष चर्चेच्या पहिल्या फेरीत दोन्ही बाजूंना एका व्यासपीठावर आणण्यात ओमानला यश आले. त्यावेळी झालेल्या चर्चेत प्रथमच मध्यपूर्वेतील सर्वोच्च लष्करी कमांडरही उपस्थित होते, यावरून परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात येते. आता चर्चेच्या दुसऱ्या फेरीतून मध्यममार्ग निघेल अशी अपेक्षा आहे.

प्रादेशिक स्थिरता आणि राजनैतिक संकट

आखाती देशांनी इशारा दिला आहे की इराणवर कोणताही लष्करी हल्ला संपूर्ण प्रदेशाला भीषण संघर्षात ढकलू शकतो. इराणमध्ये सुरू असलेली निदर्शने आणि तेथील सत्ताबदल याबाबतही ट्रम्प यांनी आपला इरादा व्यक्त केला आहे. अशा परिस्थितीत ही जिनिव्हा बैठक प्रादेशिक स्थैर्यासाठी सर्वात मोठी कसोटी ठरणार आहे.

हेही वाचा: तारिक रहमान यांचा शपथविधी: भारत-पाकसह १३ देशांना निमंत्रण, बांगलादेशात होणार नवी सुरुवात

कराराचा मार्ग आणि भविष्यातील आव्हाने

सध्या अमेरिकेची भूमिका अतिशय कठोर आहे आणि इराणने आपल्या सर्व आण्विक क्रियाकलाप त्वरित थांबवावेत, अशी त्यांची इच्छा आहे. इराणने सध्या या अटी मान्य करण्यास नकार दिला आहे, त्यामुळे चर्चेच्या यशस्वीतेवर संशयाचे ढग दाटले आहेत. हा प्रदेश शांततेकडे जाणार की युद्धाकडे, हे येणारे दिवस ठरवतील.