अमेरिका-इराण शांतता कराराच्या 14 मुद्यांमध्ये काय ठरले?

अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी इराणसोबत केलेल्या सामंजस्य कराराचा संपूर्ण तपशील शेअर केला आहे. या कराराचा उद्देश दोन्ही देशांमध्ये सुरू असलेले युद्ध संपवणे हा आहे. या करारानुसार इराणला आपल्या समृद्ध युरेनियमचा साठा कमी करावा लागणार आहे. अमेरिकी प्रशासनाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, दोन्ही बाजूंनी इराणच्या आण्विक सामग्रीच्या व्यवस्थापनासाठी एका व्यवस्थेवर सहमती दर्शविली आहे, ज्या अंतर्गत आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा एजन्सी (IAEA) च्या देखरेखीखाली युरेनियमचे मिश्रण केले जाईल.

“युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका आणि इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराण यांच्यातील इस्लामाबाद मेमोरँडम ऑफ अंडरस्टँडिंग” नावाचा हा दस्तऐवज सार्वजनिक करण्याची मागणी अनेक दिवसांपासून होत होती. यानंतर अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी कराराचा संपूर्ण मजकूर प्रसिद्ध केला. या 14 कलमी करारात युद्ध संपवणे, निर्बंध हटवणे, आण्विक कार्यक्रमावर देखरेख आणि आर्थिक सहकार्य अशा अनेक महत्त्वाच्या तरतुदींचा समावेश आहे.

MOU बद्दल 14 मोठ्या गोष्टी

1. युद्ध समाप्त करण्याचा करार

अमेरिका, इराण आणि त्यांचे मित्र देश सर्व आघाड्यांवरील लष्करी कारवाई तात्काळ आणि कायमस्वरूपी थांबवतील. दोन्ही देश भविष्यात एकमेकांविरुद्ध युद्ध किंवा लष्करी कारवाई करणार नाहीत. लेबनॉनच्या सार्वभौमत्वाचा आणि प्रादेशिक अखंडतेचा आदर केला जाईल.

2. एकमेकांच्या सार्वभौमत्वाचा आदर करा

अमेरिका आणि इराण एकमेकांच्या प्रादेशिक अखंडतेचा आणि सार्वभौमत्वाचा आदर करतील. दोन्ही देश एकमेकांच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप करणार नाहीत.

3. 60 दिवसांत अंतिम कराराचे लक्ष्य

दोन्ही देश कमाल ६० दिवसांत अंतिम करारावर बोलणी करतील. हा कालावधी परस्पर संमतीने वाढविला जाऊ शकतो.

4. अमेरिकन नौदल नाकेबंदी उठवली जाईल

करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर लगेचच अमेरिका इराणवरील नौदल नाकेबंदी उठवण्याची प्रक्रिया सुरू करेल. 30 दिवसांत नाकाबंदी पूर्णपणे संपुष्टात येईल. अंतिम कराराच्या 30 दिवसांच्या आत, अमेरिकन सैन्य इराणच्या आसपासच्या भागातून माघार घेतील.

5. इराण जहाजांना सुरक्षित मार्ग देईल

इराण 60 दिवसांसाठी कोणत्याही शुल्काशिवाय व्यावसायिक जहाजांची सुरक्षित हालचाल सुनिश्चित करेल. पर्शियन गल्फ आणि ओमानच्या समुद्रादरम्यान जहाज वाहतूक पुन्हा सुरू होईल. होर्मुझच्या भविष्यातील शासनाबाबत ओमान आणि इतर आखाती देशांशी बोलणी केली जातील.

6. इराणच्या पुनर्बांधणीसाठी $300 अब्जची योजना

अमेरिका आणि त्याचे मित्र देश इराणच्या पुनर्बांधणी आणि आर्थिक विकासासाठी किमान $300 अब्जची योजना आखतील. त्याची रूपरेषा अंतिम करारानुसार ठरवली जाईल.

7. इराणवरील निर्बंध हटवण्याची प्रक्रिया

अमेरिका UN, IAEA आणि स्वतःचे सर्व एकतर्फी निर्बंध संपवण्याच्या दिशेने काम करेल. बंदी उठवण्याचा कार्यक्रम अंतिम कराराचा भाग असेल.

8. इराण अण्वस्त्रे बनवणार नाही

इराणने अण्वस्त्रे विकसित करणार नसल्याचा पुनरुच्चार केला. IAEA च्या देखरेखीखाली समृद्ध युरेनियमचा साठा कमी केला जाईल. दोन्ही देश इराणच्या आण्विक गरजा आणि युरेनियम संवर्धन यावर पुढे चर्चा करतील.

9. अंतिम करार होईपर्यंत यथास्थिती कायम आहे

इराण आपल्या विद्यमान आण्विक कार्यक्रमात कोणतेही मोठे बदल करणार नाही. अमेरिका कोणतेही नवीन निर्बंध लादणार नाही आणि या प्रदेशात अतिरिक्त सैन्य पाठवणार नाही.

10. इराणी तेल निर्यात मंजूर

अमेरिका इराणचे कच्चे तेल, पेट्रोलियम उत्पादने आणि त्यांच्याशी संबंधित सेवांच्या निर्यातीसाठी सूट जारी करेल. बँकिंग, विमा आणि वाहतूक सेवांनाही परवानगी असेल.

11. इराणची गोठवलेली मालमत्ता सोडली जाईल

अमेरिका इराणची गोठवलेली किंवा प्रतिबंधित आर्थिक मालमत्ता वापरासाठी उपलब्ध करून देईल. या संपत्तीचा वापर करण्याची प्रक्रिया दोन्ही देशांच्या संमतीने ठरवली जाईल.

12. देखरेख यंत्रणा तयार केली जाईल

कराराची अंमलबजावणी आणि देखरेख करण्यासाठी एक कार्यकारी यंत्रणा स्थापन केली जाईल.

13. अंतिम करारावर वाटाघाटी सुरू होतील

सामंजस्य कराराच्या प्रमुख तरतुदींच्या अंमलबजावणीनंतर, दोन्ही देश अंतिम कराराच्या उर्वरित मुद्द्यांवर विशेष वाटाघाटी सुरू करतील.

14. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेची मान्यता

अंतिम करार संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद (UNSC) च्या बंधनकारक ठरावाद्वारे मंजूर केला जाईल.