भारतीय संसदेत 'ऑटोमोबाईल क्षेत्राचे प्रतिनिधित्व' कोण करतात? 'ऑटोमोबाईल उद्योगाचे चाक' कोण सांभाळते?

आपला देश भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या ऑटोमोबाईल बाजारपेठांपैकी एक आहे. भारताने दुचाकी, चारचाकी वाहने, व्यावसायिक वाहने, ट्रॅक्टर आणि इलेक्ट्रिक वाहनांच्या निर्मितीमध्ये मोठी प्रगती केली आहे. पण अनेकांना प्रश्न पडतो की वाहन उद्योगासाठी स्वतंत्र मंत्रालय भारतीय संसदेत किंवा केंद्र सरकारमध्ये आहे का? याचे उत्तर 'नाही' असे असले तरी ऑटोमोबाईल क्षेत्राशी संबंधित अनेक महत्त्वाच्या सरकारी यंत्रणा कार्यरत आहेत. खालीलप्रमाणे,

रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय

रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (MoRTH) प्रामुख्याने वाहन नियम, वाहन नोंदणी, ड्रायव्हिंग लायसन्स, रस्ता सुरक्षा, वाहन कायदे आणि वाहतूक धोरणांसाठी जबाबदार आहे. मोटार वाहन कायद्यातील बदल, वाहन सुरक्षा नियम आणि प्रदूषण नियंत्रण धोरणे या मंत्रालयामार्फत लागू केली जातात.

देशातील सर्व पालकांसाठी महत्त्वाची माहिती; मुलाच्या जन्म प्रमाणपत्रात ही माहिती अनिवार्य आहे; केंद्र सरकारचा मोठा निर्णय

अवजड उद्योग मंत्रालय

दुसरीकडे, अवजड उद्योग मंत्रालय वाहन उत्पादन उद्योगाच्या विकासासाठी, इलेक्ट्रिक वाहनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी, उत्पादनाशी जोडलेले प्रोत्साहन (PLI) आणि ऑटोमोबाईल उत्पादन धोरणांसाठी जबाबदार आहे. देशातील ऑटोमोबाईल उत्पादक कंपन्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी मंत्रालय विविध योजना राबवते.

संसदीय स्थायी समित्या

संसदेत वाहन क्षेत्रासाठी स्वतंत्र समिती नसली, तरी वाहतूक, पर्यटन आणि संस्कृतीविषयक स्थायी समिती आणि वाहन उद्योगाशी संबंधित धोरणांचा आढावा घेणारी स्थायी समिती. या समित्या अर्थसंकल्पातील तरतुदी, रस्ता सुरक्षा आणि ई-वाहन धोरणांवरही चर्चा करतात.

विशेष : भारतीयत्व का सोडले जात आहे?

संशोधन आणि चाचणी संस्था

ARAI (ऑटोमोटिव्ह रिसर्च असोसिएशन ऑफ इंडिया), CIRT (सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ रोड ट्रान्सपोर्ट) आणि NATRiP सारख्या संस्था देखील ऑटोमोटिव्ह क्षेत्रातील संशोधन आणि चाचणीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात. या संस्था वाहन चाचणी, तांत्रिक संशोधन आणि सुरक्षा मानकांच्या विकासासाठी काम करतात.

एकूणच, वाहन क्षेत्रासाठी भारतात स्वतंत्र मंत्रालय नसले तरी, विविध मंत्रालये, संसदीय समित्या आणि संशोधन संस्था देशाच्या ऑटोमोबाईल उद्योगाला मार्गदर्शन करण्यासाठी एकत्र काम करतात. त्यामुळे हा उद्योग देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधारस्तंभ बनला आहे.