एआयमुळे नोकऱ्या जाणार का? आरबीआयचे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी सत्य सांगितले

नवी दिल्ली: आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स म्हणजेच AI बाबत जगभरात चर्चा सुरू आहे. एआय नोकऱ्या खाईल का? भारताचे आयटी क्षेत्र धोक्यात आहे का? दरम्यान, आरबीआयचे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी मोठे वक्तव्य केले आहे. ते म्हणतात की भारताचे सेवा क्षेत्र एआयमुळे नक्कीच हादरेल, पण खंडित होणार नाही.

नुकत्याच झालेल्या मुलाखती आणि कार्यक्रमांमध्ये रघुराम राजन यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, 'डूम्सडे' म्हणजेच AI संबंधी विनाशाची चर्चा अतिशयोक्तीपूर्ण केली जात आहे. त्यांच्या मते बदल नक्कीच येईल. विशेषतः भारतातील सॉफ्टवेअर आणि आयटी सेवा क्षेत्राला याचा फटका बसणार आहे. परंतु याचा अर्थ असा नाही की संपूर्ण क्षेत्र नाहीसे होईल.

राजन म्हणतात की एआय अनेक नियमित कामांना स्वयंचलित करेल. कोडिंग, चाचणी, बॅक-ऑफिस प्रक्रिया, ग्राहक समर्थन यासारख्या कामांमध्ये बदल दिसून येतील. यामुळे काही नोकऱ्या कमी होऊ शकतात. पण त्याच वेळी नवीन प्रकारच्या कौशल्यांची मागणीही वाढेल. म्हणजेच स्वत:ला अपडेट करणाऱ्यांसाठीही संधी निर्माण होतील. ते असेही म्हणाले की जगातील अनेक कंपन्या अजूनही मोठ्या प्रमाणावर एआय लागू करू शकलेल्या नाहीत. अशा परिस्थितीत, भारतीय आयटी कंपन्यांना एआय सोल्यूशन्स तयार करून जागतिक ग्राहकांना सेवा देण्याची संधी आहे. म्हणजे संधीचाही संबंध धोक्याशी आहे.

भारताला मोठी संधी आहे

भारताचे सेवा क्षेत्र हे देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा एक प्रमुख भाग आहे. आयटी उद्योग लाखो लोकांना रोजगार देतो. अशा परिस्थितीत एआयचा थेट परिणाम रोजगार आणि निर्यातीवर होईल. सुरुवातीच्या टप्प्यात व्यत्यय येईल, असा विश्वास राजन यांनी व्यक्त केला. कमी लोकांकडून जास्त काम मिळवण्याचा प्रयत्न कंपन्या करतील. पण दीर्घकाळात नवीन तंत्रज्ञानामुळे नवीन उद्योगही निर्माण होतात.

भारत हा केवळ स्वस्त कामगार बाजार राहू नये, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधले. जर एआय झपाट्याने वाढत असेल तर भारताला उच्च दर्जाची कौशल्ये, संशोधन आणि नवनिर्मितीवर लक्ष केंद्रित करावे लागेल. अन्यथा आपण केवळ आऊटसोर्सिंगवर अवलंबून राहू. घाबरण्याऐवजी तयारी करण्याची गरज असल्याचे राजन यांनी स्पष्टपणे सांगितले. शिक्षण व्यवस्था अद्ययावत करावी लागेल. युवकांना डेटा, मशीन लर्निंग, सायबर सुरक्षा, एआय टूल्स यासारखी कौशल्ये शिकवावी लागतील. तरच भारत हा बदल सहन करू शकेल.

एआय संदर्भात एक मोठा प्रश्न आहे की यामुळे उत्पन्नातील असमानता वाढेल का? राजन यांनी यापूर्वी असेही म्हटले आहे की तंत्रज्ञान अनेकदा कुशल आणि अकुशल लोकांमधील अंतर वाढवते. त्यामुळे धोरणकर्त्यांना सावध राहावे लागणार आहे. एकंदरीत रघुराम राजन यांचा संदेश स्पष्ट आहे. AI मुळे धक्का बसेल, पण यंत्रणा कोलमडणार नाही. जे देश आणि कंपन्या लवकर जुळवून घेतात ते पुढे असतील. ही वेळ भारताने घाबरून जाण्याची नाही, तर स्वत:ला अपग्रेड करण्याची आहे. आता प्रश्न हा आहे. भारत AI च्या या लाटेचा संधी म्हणून वापर करेल की बदलाचा फक्त बळी राहील? या प्रश्नाचे उत्तर येणारी काही वर्षे मिळतील.