पाकिस्तानी सैन्याने व्हॉट्सॲप सोडून चीनच्या वीचॅटचा वापर का सुरू केला? भारतात २०२० पासून बंदी आहे.

डेस्क: पाकिस्तानी लष्कराने आपल्या अधिकृत आणि कार्यात्मक संवाद प्रणालीमध्ये एक मोठा बदल केला आहे. एका गुप्तचर अहवालानुसार, पाकिस्तानी लष्कराने आपले अधिकारी, सैनिक आणि प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांना मेटाच्या मालकीचे व्हॉट्सॲप वापरणे थांबवण्याचे निर्देश दिले आहेत. लष्कर आता अधिकृत संवादासाठी अमेरिकन ॲप व्हॉट्सॲपच्या जागी चीनी मेसेजिंग प्लॅटफॉर्म वीचॅट (WeChat) वापरणार आहे.

हा निर्णय केवळ एका मेसेजिंग ॲपमधील बदल नसून, पाकिस्तान आणि चीन यांच्यातील वाढत्या लष्करी आणि सामरिक संबंधांचे द्योतक म्हणून पाहिला जात आहे. पाकिस्तानने हे पाऊल अशा वेळी उचलले आहे, जेव्हा लष्करी आणि सरकारी संवादांच्या सुरक्षेबद्दल जगभरात जोरदार चर्चा सुरू आहे. एकीकडे पाकिस्तान आपल्या लष्कराच्या संवादासाठी ‘वीचॅट’चा अवलंब करत असताना, दुसरीकडे भारताने या ॲपवर आधीच बंदी घातली आहे.

अहवालानुसार, पाकिस्तानी लष्कराचा हा निर्णय पाश्चात्य मेसेजिंग प्लॅटफॉर्मच्या सुरक्षेबद्दलच्या चिंतेतून आला आहे. लष्कराला भीती आहे की व्हॉट्सॲपसारखे प्लॅटफॉर्म पाश्चात्य गुप्तचर यंत्रणांच्या पाळत ठेवण्याला, डेटा गळतीला आणि संवेदनशील संदेश अडवण्याला बळी पडू शकतात. परिणामी, लष्कराने आपल्या जवानांना व्हॉट्सॲप हळूहळू काढून टाकण्याचा आणि अधिकृत संवादासाठी वीचॅटला प्राधान्य देण्याचा सल्ला दिला आहे. हा बदल पाकिस्तानने आपली लष्करी डिजिटल पायाभूत सुविधा चीनच्या तांत्रिक परिसंस्थेच्या जवळ आणण्याचा उचललेले पाऊल दर्शवतो.

चीनमध्ये, वीचॅट हे केवळ एक मेसेजिंग ॲप नसून, सर्वात मोठ्या डिजिटल कम्युनिकेशन प्लॅटफॉर्मपैकी एक आहे. तज्ञांच्या मते, वीचॅटच्या वापरामुळे पाकिस्तान आणि चीनच्या सैन्यांमधील डिजिटल समन्वय वाढू शकतो. यामुळे भविष्यातील संयुक्त लष्करी सराव, ऑपरेशनल समन्वय आणि गुप्त माहितीची देवाणघेवाण सुलभ होऊ शकते.

पाकिस्तान आणि चीन यांच्यात आधीपासूनच एक मजबूत संरक्षण भागीदारी आहे. दोन्ही देशांमध्ये लढाऊ विमाने, नौदल फ्रिगेट आणि हवाई संरक्षण प्रणाली यांसह अनेक संरक्षण करार झाले आहेत. तथापि, अलिकडच्या वर्षांत, हे सहकार्य शस्त्रास्त्रांच्या पलीकडे विस्तारले आहे. आता हे दोन्ही देश सायबर क्षमता, दळणवळण तंत्रज्ञान आणि गुप्तचर नेटवर्क या क्षेत्रांमध्येही एकमेकांच्या जवळ येत आहेत.

पाकिस्तान आधीपासूनच लढाऊ विमाने आणि संरक्षण प्रणालींसह अनेक चिनी लष्करी प्रणाली, तसेच चीनची उपग्रह दिशादर्शन प्रणाली, बेईडू (BeiDou) वापरतो. लष्करी उद्देशांसाठी बेईडूचा वापर करणाऱ्या जगातील काही मोजक्या सैन्यांपैकी पाकिस्तानी सैन्य एक आहे. त्यामुळे, वीचॅटचा (WeChat) स्वीकार हा चीनवरील पाकिस्तानच्या वाढत्या सामरिक अवलंबित्वाचे आणखी एक उदाहरण म्हणून पाहिला जात आहे.

जून २०२० मध्ये, भारत सरकारने राष्ट्रीय सुरक्षा, डेटा गोपनीयता आणि देशाच्या सार्वभौमत्वाला धोका असल्याचे कारण देत, वीचॅटसह अनेक चिनी ॲप्सवर बंदी घातली. नंतर चिनी ॲप्सविरोधात भारताची भूमिका अधिक कठोर झाली आणि ही बंदी अजूनही कायम आहे. भारतात सुमारे ८५३ दशलक्ष लोक व्हॉट्सॲप वापरतात, तर पाकिस्तानात अंदाजे ५२ दशलक्ष वापरकर्ते आहेत. दरम्यान, चीनमध्ये ८१० दशलक्षांहून अधिक लोक वीचॅट वापरतात. चीनमध्ये २०१७ पासून व्हॉट्सॲपवर बंदी आहे.

पाश्चात्य देशांच्या निगराणीपासून वाचण्यासाठी पाकिस्तान जरी वीचॅटचा वापर करत असला तरी, या ॲपबद्दल सुरक्षेच्या चिंता व्यक्त करण्यात आल्या आहेत. वीचॅटची मूळ कंपनी, टेन्सेंट, ही चिनी आहे. चिनी कायद्यानुसार, कंपन्यांना आवश्यक असल्यास सरकारी आणि सुरक्षा यंत्रणांसोबत डेटा शेअर करणे बंधनकारक आहे. याचा अर्थ, चिनी यंत्रणांना डेटा मिळवण्याची शक्यता असल्याबद्दल प्रश्न उपस्थित केले गेले आहेत. टोरोंटो विद्यापीठाच्या सिटिझन लॅबच्या एका अहवालात असाही दावा करण्यात आला आहे की, वीचॅट आंतरराष्ट्रीय वापरकर्त्यांचे संदेश, फाइल्स आणि फोटोंवर निगराणी करू शकते.

याचा अर्थ असा की, पाश्चात्य ॲप्सकडून होणाऱ्या हेरगिरीच्या धोक्याबद्दल पाकिस्तान अधिकाधिक सावध होत असताना, वीचॅटच्या (WeChat) बाबतीतही डेटा सुरक्षा आणि निगराणीबद्दल प्रश्न उपस्थित होत आहेत. त्यामुळे, पाकिस्तानी लष्कराने केलेले हे डिजिटल परिवर्तन केवळ एक तांत्रिक निर्णय म्हणून नव्हे, तर चीनसोबतच्या त्यांच्या वाढत्या सामरिक भागीदारीचे प्रतीक म्हणूनही पाहिले जात आहे.