तेजस मार्क-1एच्या वितरणाला उशीर, संरक्षण मंत्री घेणार आढावा बैठक!

भारतीय हवाई दलातील लढाऊ पथकांची कमतरता पूर्ण करण्यासाठी HAL सोबत एकूण 180 LCA तेजस मार्क-1A विमानांचा करार करण्यात आला होता, परंतु आजपर्यंत एकही विमान देण्यात आलेले नाही. एचएएलने सलग अनेक वेळा मुदत चुकवली आहे.

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या महिन्यात जूनमध्ये रडारची कामगिरी आणि इतर काही तांत्रिक समस्या दुरुस्त केल्यानंतर एचएएल भारतीय हवाई दलाकडे आढावा बैठकीसाठी येऊ शकते. संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह हे देखील HAL च्या प्रकल्पांचा वेळोवेळी आढावा घेत आहेत.

त्याच अनुषंगाने सोमवारी एचएएलच्या प्रकल्पाच्या प्रगतीचाही आढावा घेण्यात आला. संरक्षण मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या आढावा बैठकीत संरक्षण सचिव, CDS, भारतीय हवाई दल प्रमुख, CMD HAL आणि संरक्षण मंत्रालयाचे इतर वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.

हवाई दलाचे प्रमुख एअर चीफ मार्शल एपी सिंग यांनी विमानांच्या वितरणात सातत्याने होत असलेल्या विलंबावर अनेकदा जाहीरपणे नाराजी व्यक्त केली आहे. आता या विलंबासाठी संरक्षण मंत्रालय एचएएलवर दंड ठोठावण्याची तयारी करत आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने याला दुजोरा दिला आहे. त्याचप्रमाणे एचएएलने इंजिनच्या डिलिव्हरीमध्ये विलंब केल्याबद्दल अमेरिकन कंपनी जीईला दंड आकारण्याबाबतही म्हटले आहे.

संरक्षण मंत्रालयाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने आशा व्यक्त केली आहे की, तेजस मार्क-1A ची डिलिव्हरी या वर्षी सुरू होऊ शकते. HAL कडे सध्या सहा इंजिन उपलब्ध आहेत आणि सुमारे 18 विमानांची रचना तयार आहे. वर्षअखेरीस सुमारे २४ विमाने तयार होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, भारतीय हवाई दलाला अद्याप एकही तेजस मार्क-१ए विमान मिळालेले नाही.

या महिन्यात तेजस मार्क-1ए कार्यक्रमाबाबत आढावा बैठक प्रस्तावित आहे. यापूर्वी ही बैठक मे महिन्यात होणार होती, मात्र ती पुढे ढकलण्यात आली होती. एचएएलचे नवे सीएमडी रवी कोटा यांनीही हवाई दल प्रमुखांची भेट घेतली होती.

हवाई दलाने आधीच सूचित केले आहे की ते काही प्रकरणांमध्ये HAL ला तात्काळ दिलासा देण्याचा विचार करू शकते, परंतु तांत्रिक बाबींवर कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही ज्यांना 'नॉन-नेगोशिएबल' मानले जाते.

संरक्षण अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, जर करारामध्ये निश्चित केलेल्या मापदंडांतर्गत काही उणीवा असतील, ज्या तात्पुरत्या स्वीकारल्या जाऊ शकतात – उदाहरणार्थ, एखादे तंत्रज्ञान पूर्णपणे स्वयंचलित न राहता काही काळासाठी मॅन्युअली चालवले जाऊ शकते – तर हवाई दल त्यावर विचार करू शकते.

तेजस कार्यक्रम आतापर्यंत तुलनेने मंद गतीने प्रगती करत आहे, मुख्यत्वेकरून इंजिन वितरणात विलंब झाल्यामुळे. मात्र, आता हळूहळू इंजिन उपलब्ध होऊ लागले आहेत. Tejas Mark-1A कार्यक्रमासाठी इंजिन करार 2021 मध्ये अमेरिकन कंपनी जनरल इलेक्ट्रिक (GE) सोबत करण्यात आला होता. या करारानुसार भारताला एकूण 99 F404 इंजिन्स मिळणार आहेत.

भारतीय हवाई दलाच्या प्रमुखांनी याआधीच लढाऊ विमानाच्या डिलिव्हरीच्या विलंबावर नाराजी व्यक्त केली आहे. तेजसचे अनेक प्रकार आहेत- तेजस मार्क-1, तेजस मार्क-1A, तेजस ट्रेनर एअरक्राफ्ट आणि तेजस मार्क-2. यापैकी तेजस मार्क-2 ही सर्वात प्रगत आवृत्ती असेल, ज्यावर सध्या काम सुरू आहे.

सध्याच्या सुरक्षेच्या गरजा लक्षात घेऊन भारतीय हवाई दलाला ४२ फायटर स्क्वॉड्रन्सची गरज आहे, तर सध्या फक्त २९ स्क्वाड्रन्स आहेत. ही कमतरता तेजस कार्यक्रमाद्वारे भरून काढली जाणार आहे. हवाई दलाने यापूर्वीच 40 तेजस विमाने आपल्या ताफ्यात समाविष्ट केली आहेत.

HAL सोबत ८३ LCA तेजस मार्क-1A विमानाचा करार करण्यात आला आहे, परंतु त्यांची डिलिव्हरी अद्याप सुरू झालेली नाही. या 83 विमानांमधून चार फायटर स्क्वॉड्रन तयार केले जातील. याशिवाय पाच अतिरिक्त स्क्वाड्रनसाठी आणखी 97 तेजस मार्क-1ए विमानांच्या खरेदीलाही मान्यता देण्यात आली आहे. तेजसच्या एकूण 11 स्क्वॉड्रनपैकी दोन आधीच हवाई दलात सामील झाले आहेत, तर नऊ स्क्वाड्रन अजून सामील व्हायचे आहेत.