तीन वर्षांचा हिंसाचार, मेईतेई, कुकी, नागा यांच्यात दुरावा, आता मणिपूरचे राजकीय चित्र काय आहे?

मणिपूरमधील मेईतेई, कुकी, नागा आणि झो गटांमधील संघर्षामुळे राजकीय अस्थिरतेची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. मणिपूरचे बहुतांश जिल्हे हिंसाचाराच्या विळख्यात आहेत, आदिवासी गट आपसी हिंसाचार आणि संघर्षाने झगडत आहेत. पूर्वी ही लढत फक्त मेईतेई विरुद्ध कुकी यांच्यात होती, आता झो, नागा आणि इतर अनेक स्थानिक समुदाय एकमेकांशी भिडत आहेत. मणिपूरचे मुख्यमंत्री यमनाम खेमचंद हे वाद शांत करण्याचा प्रयत्न करत आहेत पण परिस्थिती सुधारत नाहीये.

मुख्यमंत्री शनिवारी चुरचंदपूर जिल्ह्यात पोहोचले. त्यांनी भाजपचे आमदार वुंगजागिन वाल्टे यांच्या अंत्यसंस्काराला उपस्थित राहून श्रद्धांजली वाहिली. 3 मे 2023 रोजी सुरू झालेल्या जातीय हिंसाचारानंतर कुकीबहुल जिल्ह्याला मुख्यमंत्र्यांची ही पहिलीच भेट आहे. ते मेईतेई समुदायाचे आहेत. मेईतेई आणि कुकी समुदायांमध्ये 3 वर्षांपासून इतका तणाव आहे की लोक एकमेकांच्या क्षेत्रातील घरे सोडून निर्वासित छावण्यांमध्ये गेले आहेत.

हेही वाचा: गावांमध्ये आग, डझनभर घरे झाली राख, मणिपूरमध्ये नागा आणि कुकीमध्ये पुन्हा का भांडण?

भाजप सरकार काय प्रयत्न करत आहे?

सीएम यमचंद यांची ही भेट चर्चेत आहे कारण ते ज्या आमदाराच्या अंत्यसंस्कारासाठी गेले होते ते जमावाच्या हल्ल्यात बळी पडले होते. आमदार वुंगजागिन वाल्टे हे मे २०२३ मध्ये नागमपाल, इंफाळ येथे जमावाच्या हल्ल्याचे बळी ठरले होते. मुख्यमंत्री एन बिरेन सिंग यांची भेट घेऊन परतत असताना हा हल्ला झाला. या हल्ल्यात गंभीर जखमी झालेल्या वाल्टे यांच्यावर गुरुग्राम येथील रुग्णालयात उपचार सुरू होते. 20 फेब्रुवारी रोजी त्यांचे निधन झाले परंतु त्यांच्या कुटुंबीयांनी त्यांचा मृतदेह अनेक महिने शवागारात ठेवला.

वुंगजागिनच्या कुटुंबीयांनी केंद्र सरकारकडे झोमी जमातीसाठी स्वतंत्र जिल्हा निर्माण करून या प्रकरणाची राष्ट्रीय तपास पथकाकडून चौकशी करण्याची मागणी केली होती. पत्नीच्या प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे अखेर कुटुंबीयांनी मृतदेहावर अंत्यसंस्कार करण्याचा निर्णय घेतला. राजकीय जाणकारांचे म्हणणे आहे की ही भेट निवडणुकीपूर्वीची तयारी आहे, ज्यामध्ये मेईतेई आणि कुकीला पुन्हा जवळ आणणे हा महत्त्वाचा अजेंडाचा भाग आहे.

हेही वाचा: 6 नागा लोकांच्या हत्येनंतर कुकी संघटनेने मागितली माफी, मणिपूरमधील आग कधी थांबणार?

भाजप काय कसरत करत आहे?

मणिपूरमध्ये भाजपचा जनाधार कमी होत आहे. वाय सुरचंद्र सिंग, एल राधाकिशोर सिंग आणि उत्तमकुमार निंगथौजम यांसारखे नेते भाजपमध्ये दाखल झाले आहेत. अनेक कुकी आमदार भाजपवर नाराज आहेत. बहुतांश नेत्यांचा भाजपच्या धोरणांवर आक्षेप आहे. 3 वर्षांपासून हिंसाचार थांबलेला नाही. दिवसेंदिवस मेईतेई, कुकी आणि नागा समाजाचे लोक एकमेकांशी भांडण करत आहेत. २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आहे. मेईतेई, कुकी आणि इतर आदिवासी गटही भाजपवर नाराज दिसत आहेत. केंद्रापासून राज्यात भाजपचे सरकार आहे, अशा परिस्थितीत जनतेसमोर आपली बाजू कशी मांडायची हा भाजपसमोरील सर्वात मोठा पर्याय आहे.

भाजपवर सर्वांचे लक्ष्य का?

मणिपूरमध्ये मे 2023 पासून सुरू असलेल्या जातीय हिंसाचार आणि अशांततेमुळे भाजप सर्वांच्या निशाण्यावर आहे. भाजपबद्दल लोकांचा रोष सातत्याने वाढत आहे. मणिपूरमध्ये सुरू असलेला हिंसाचार ना बीरेन सिंग थांबवू शकले, ना राष्ट्रपती राजवटीत, ना नवीन मुख्यमंत्री यमचंद यांच्या कारकिर्दीत.

हेही वाचा: 48 अपहरण, 42 सोडले, 6 जणांचे मृतदेह सापडले, मणिपूरमध्ये नवीन गोंधळाची संपूर्ण कहाणी

काँग्रेस काय करत आहे?

मणिपूरमध्ये काँग्रेस स्थानिक पातळीवर अधिकारी नियुक्त करण्यात व्यस्त आहे. काँग्रेसने जिल्हा परिषद आणि ब्लॉक स्तरावर अनेक नियुक्त्या केल्या आहेत. तीन वर्षांच्या हिंसाचारामुळे आणि भाजपच्या विरोधात निर्माण झालेले वातावरण यामुळे काँग्रेसला आशा आहे की, यावेळी आकडेवारी भाजपच्या बाजूने जाईल.

काँग्रेस फेब्रुवारी 2026 मध्येच निवडणूक मोडमध्ये आली आहे. माजी मुख्यमंत्री ओकराम इबोबी सिंग यांना मणिपूर प्रदेश काँग्रेस कमिटी (MPCC) चे अध्यक्ष बनवण्यात आले, तेव्हापासून ते सतत सक्रिय आहेत. मणिपूरमध्ये काँग्रेसकडे विधानसभेच्या ५ जागा आहेत. 2024 च्या निवडणुकीत काँग्रेसने राज्यातील लोकसभेच्या दोन्ही जागा जिंकल्या आहेत. भाजपला चांगलेच घेरले आहे.

राज्यातील जातीय अशांतता आणि हिंसाचाराच्या मुद्द्यावरून भाजप सरकारवर टीका करणे ही काँग्रेसची मुख्य रणनीती आहे. इबोबी सिंग यांच्या नेतृत्वाखाली भारत-म्यानमार सीमावर्ती गावांना भेटी देण्यात येत आहेत. बैठकांच्या अनेक फेऱ्या होत आहेत. मणिपूरची निवडणूक यावेळी भाजपसाठी सोपी असणार नाही.

नागा पीपल फ्रंटची काय तयारी आहे?

सेनापती, उखरुल या भागातील नागा समाजातील लोक सरकारवर नाराज आहेत. नागा पीपल फ्रंट आपला जनाधार वाचवण्याचा प्रयत्न करत आहे. सध्या पक्षाकडे 5 आमदार आहेत. सेनापती, उखरुलसारख्या भागात पक्षाचे वर्चस्व राहिले आहे. पुन्हा एकदा एनपीपी आपली कोअर व्होट बँक आकर्षित करण्याचा प्रयत्न करत आहे. आता मणिपूरमध्ये ध्रुवीकरण इतके वाढले आहे की हे पक्ष आपले वर्चस्व असलेल्या क्षेत्रापासून दूर जाण्याचा प्रयत्नही करत नाहीत. एनपीपीचे नेते अवांगबो न्यूमाई सध्या भाजपच्या खेळपट्टीवर खेळत आहेत. ते काँग्रेसला शिव्या देत आहेत.

हेही वाचा: 'मारहाण, उपाशी आणि…', IIM बंगळुरूमध्ये मणिपुरी आया ओलिस ठेवल्या

नॅशनल पीपल्स पार्टीची काय तयारी आहे?

भाजप आघाडीत सहभागी असलेली नॅशनल पीपल्स पार्टी आता नाराज झाली आहे. पक्षाकडे सध्या 6 आमदार आहेत आणि त्यांना अधिक तयारीने 2027 मध्ये प्रवेश करायचा आहे. एनपीपीचे मणिपूर प्रमुख डॉ. लोर्हो एस फोजे यांनाही एनडीएसोबत जायचे आहे पण सध्या मणिपूरच्या राजकारणात अनिश्चितता आहे.

मणिपूरची स्थिती कशी आहे?

मणिपूरमधील मेईतेई आणि कुकी-जो समुदायांमध्ये हिंसाचार सुरू झाल्यापासून 260 हून अधिक लोक मारले गेले आहेत. 59 हजारांहून अधिक लोक बेघर झाले आहेत. वेळोवेळी हिंसाचाराच्या बातम्या येत असतात. या काळात कुकी आणि नागा समुदायांमध्ये हिंसक चकमकीही झाल्या आहेत. राज्यातील बहुतांश आदिवासी लोक स्वतंत्र राज्याची मागणी करत आहेत. 2027 च्या निवडणुकीपूर्वी कोणत्याही मार्गाने राज्यात कायमस्वरूपी शांतता प्रस्थापित करण्याचा भारतीय जनता पक्ष आणि इतर राजकीय पक्षांचा प्रयत्न आहे.