पेट्रोल पंपांवरून मोठ्या प्रमाणात डिझेल आणि पेट्रोल खरेदीवर बंदी, सरकारचा मोठा निर्णय, ९० दिवसांसाठी बंदी

नवी दिल्ली, १२ जून. भारत सरकारने पेट्रोल (मोटर स्पिरिट) आणि हाय-स्पीड डिझेलच्या विक्रीवर नवीन निर्बंध लादले आहेत. सरकारी अधिसूचनेनुसार, आता किरकोळ पेट्रोल पंपांवरून मोठ्या प्रमाणात इंधन खरेदी करण्यावर बंदी असेल आणि संस्थात्मक आणि व्यावसायिक ग्राहकांना त्यांच्या नियुक्त ग्राहक किंवा कॅप्टिव्ह पंपांकडूनच आवश्यक इंधन घ्यावे लागेल. अनुदानित किंवा किरकोळ किमतीत उपलब्ध इंधनाचा गैरवापर आणि वळवण्यापासून रोखण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे.

हा आदेश सध्या ९० दिवसांसाठी लागू राहणार आहे, जरी सरकारची इच्छा असेल तर ते आधी मागे घेऊ शकते किंवा त्यात बदल करू शकते. नवीन नियमांनुसार, पेट्रोल पंप चालकांना एका दिवसात कोणत्याही एका ग्राहकाला किंवा वाहनाला 200 लिटरपेक्षा जास्त डिझेल विकू नये, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत. याशिवाय पेट्रोल पंपावरून खरेदी केलेल्या डिझेलच्या पुनर्विक्रीवरही बंदी घालण्यात आली आहे. यामुळे मोठ्या प्रमाणात इंधनाच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे अधिक कडक होईल. किरकोळ पेट्रोल पंपांवर विकले जाणारे इंधन हे मुख्यत्वे सामान्य ग्राहक वापरत असल्याची खात्री करणे हा या निर्णयाचा उद्देश असल्याचे सरकारने म्हटले आहे.

त्याच वेळी, मोठ्या संस्था आणि व्यावसायिक ग्राहकांना आवश्यक इंधन अधिकृत वाहिन्यांद्वारे खरेदी करावे लागेल. या बंदीमुळे मोठ्या प्रमाणात इंधन खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांवर परिणाम होऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड, हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड आणि इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन लिमिटेड यासारख्या तेल विपणन कंपन्यांच्या मागणी आणि वितरण व्यवस्थेवर याचा परिणाम होऊ शकतो. या कंपन्यांच्या किरकोळ इंधन विक्रीवर देखरेख वाढवण्याची शक्यता आहे.

या घडामोडीनंतर, गुंतवणूकदार तेल विपणन कंपन्यांच्या शेअर्सवर लक्ष ठेवू शकतात. जागतिक ऊर्जा बाजारात प्रचंड अस्थिरता असताना हा निर्णय घेण्यात आला आहे. मध्यपूर्वेत चालू असलेल्या भू-राजकीय तणावामुळे भारताला पुरवठ्यावरही दबाव येत आहे. गेल्या काही आठवड्यांत देशात अनेक वेळा इंधनाच्या दरात वाढ करण्यात आली आहे. दिल्लीत 15 मे पासून पेट्रोलच्या दरात प्रति लिटर 4.75 रुपये (सुमारे 5 टक्के) वाढ झाली आहे, तर डिझेलच्या दरात प्रति लिटर 4.82 रुपये (सुमारे 5.49 टक्के) वाढ झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत सातत्याने होणारी वाढ हे त्याचे प्रमुख कारण असल्याचे सांगितले जात आहे.

अलीकडील किंमत वाढ मध्य पूर्व मध्ये सुरू असलेल्या संघर्षाच्या अनुषंगाने आहे, ज्यामुळे जागतिक सागरी व्यापार मार्गांवर परिणाम झाला आहे. विशेषत: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे. जगातील तेल व्यापारापैकी एक पंचमांश व्यापार याच मार्गावरून जातो. पुरवठा खंडित झाल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या आहेत. बहुतेक देशांनी वाढीव किंमती ग्राहकांपर्यंत पोहोचवल्या असताना, भारताने देशांतर्गत इंधनाच्या किमती दीर्घकाळ स्थिर ठेवल्या. सरकारी अधिकाऱ्यांच्या मते, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये विस्कळीतपणा सुरू झाल्यानंतर पहिल्या 76 दिवसांपर्यंत इंधनाच्या किमती अपरिवर्तित ठेवणारा भारत हा एकमेव देश होता. यानंतर दरवाढ सुरू झाली.