होर्मुझची सामुद्रधुनी अपडेट: ट्रम्पचा टोल टॅक्सचा इशारा, इराणचा रस्ता बंद असल्याचा दावा, जगभरात खळबळ

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरून अमेरिका आणि इराणमधील तणाव पुन्हा वाढला आहे. शांतता करार अयशस्वी झाल्यास अमेरिका या सागरी मार्गावर टोल टॅक्स वसूल करू शकते, असे संकेत राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दिले आहेत. त्याचवेळी इराणने हा मार्ग बंद करण्याचा दावा केल्याने संपूर्ण जगाची चिंता वाढली आहे.

20 जून 2026 रोजी अध्यक्ष ट्रम्प यांनी ट्रुथ सोशलवर एक पोस्ट लिहिली. इराणसोबतच्या नवीन शांतता कराराच्या 60 दिवसांच्या युद्धविराम दरम्यान कोणतीही टोल घेतली जाणार नाही, असे ते म्हणाले. मात्र अंतिम करार न झाल्यास अमेरिका या मार्गावर टोल टॅक्स लावेल, असा इशारा त्यांनी दिला. मध्यपूर्वेतील देशांना 'गार्डियन एंजेल' म्हणून दिल्या जाणाऱ्या सेवांचा खर्च असे ट्रम्प यांनी वर्णन केले आहे.

त्याच दिवशी, इराणच्या संयुक्त लष्करी कमांडने जाहीर केले की त्यांनी होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली आहे. इराणने यामागे इस्रायलचे लेबनॉनवरील हल्ले आणि अमेरिकेने युद्धबंदी अटी मोडल्याचा हवाला दिला.

अमेरिकेने इराणचा हा दावा साफ फेटाळून लावला. उपाध्यक्ष जेडी व्हॅन्स आणि यूएस सेंट्रल कमांड (सेंटकॉम) यांनी सांगितले की, सागरी मार्ग खुला असून जहाजांची हालचाल सामान्य आहे. सेंटकॉमचे प्रवक्ते कॅप्टन टिम हॉकिन्स यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर इराणचे कोणतेही नियंत्रण नाही आणि अमेरिकन सैन्य तेथे लक्ष ठेवून आहे.

तणावाच्या दरम्यान, 21 जून 2026 रोजी स्वित्झर्लंडमध्ये अमेरिका आणि इराण यांच्यात तांत्रिक स्तरावरील चर्चा पुन्हा सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. या संभाषणात पाकिस्तान आणि कतार मध्यस्थीची भूमिका बजावत आहेत.

यापूर्वी 19 जून 2026 रोजी इराणच्या पर्शियन गल्फ स्ट्रेट अथॉरिटी (PGSA) ने नवीन नियम जारी केले होते. आता जहाजांना मार्ग ओलांडण्यासाठी परवानगी घ्यावी लागेल, नियुक्त मार्गांचे अनुसरण करावे लागेल आणि PGSA द्वारे विमा मंजूर करावा लागेल. या सागरी मार्गावर इराणचे नियंत्रण वाढवण्याचा प्रयत्न म्हणून हे पाऊल मानले जात आहे.

जूनच्या सुरुवातीला अमेरिका आणि इराण यांच्यात एक करार (MOU) झाला होता, ज्यामध्ये हा मार्ग टोल फ्री आणि ६० दिवसांसाठी खुला ठेवण्याचे सांगण्यात आले होते.