अमेरिका आणि इराण या आठवड्यात कतारला शिष्टमंडळ पाठवणार; मात्र शांतता चर्चेच्या पुढल्या फेरीवर अद्याप प्रश्नचिन्ह, ट्रम्प यांचा दावाही इराणने फेटाळला

अमेरिका आणि इराणने सोमवारी स्वतंत्रपणे जाहीर केले आहे की ते या आठवड्यात कतारला आपली शिष्टमंडळे पाठवणार आहेत, तरीही आखातात (शनिवार-रविवार) पुन्हा एकदा झालेल्या हल्ल्यांमुळे युद्ध संपवण्याच्या चर्चेसमोर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. असे असताना, अमेरिकेसोबत ‘कोणत्याही स्तरावर’ बैठक घेण्यास आपली संमती नसल्याचे इराणने स्थानिक वृत्तपत्रांच्या माध्यमातून स्पष्ट केले आहे.

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावर जाहीर केले की, इराणने अमेरिकन समकक्षांसोबत बैठकीची विनंती केली होती आणि कतारमधील दोहा येथे मंगळवारी एकत्र येण्याची त्यांची योजना होती.

परंतु इराणच्या एका वरिष्ठ नेत्याने अशी कोणतीही चर्चा झाली नाही असे म्हटले आहे. तसेच इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्याने सांगितले की, इराण आपले आपले शिष्टमंडळ कतारला पाठवत असला तरी ते अमेरिकेसोबत चर्चा करण्यासाठी नसून चर्चेतील मध्यस्थ असलेल्या कतारच्या शिष्टमंडळासोबत चर्चा करेल.

युद्ध सुरू होण्यापूर्वी जगातील मोठी इंधन वाहतूक होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमधून केली जात होती. युद्धादरम्यान ही वाहतूक रोखण्यात आली. शांतता चर्चेच्या पहिल्या चर्चेनंतर ही वाहतूक पुन्हा सुरू करण्यात आली होती. पुन्हा एकदा झालेल्या हल्ल्यांमुळे या वाहतुकीवर परिणाम झाल्याचे पाहायला मिळाले होते. मात्र सोमवारी दोन्ही बाजूंनी आपले हल्ले थांबवल्याचे दिसून आले.

अमेरिका आणि इराण या महिन्याच्या सुरुवातीला एका अंतरिम करारावर सहमत झाले होते, ज्यानुसार इराणला त्यांच्या युरेनियमचा साठा मर्यादित करावा लागणार आहे. हा करार देशावरील अमेरिकेच्या पाठिंब्यावरील तेल निर्बंधही उठवतो, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून मुक्त वाहतुकीचे आवाहन करतो आणि व्यापक करारांना अंतिम रूप देण्यासाठी दोन्ही बाजूंना ६० दिवसांचा वेळ देतो, असे त्यात नमूद करण्यात आले आहे.

इराण-अमेरिका चर्चेच्या पुढील फेरीवर प्रश्नचिन्ह

अमेरिकेची आणि इराणची बैठक घेण्याची योजना असल्याचे ट्रम्प यांनी सोमवारी सकाळी सोशल मीडियावर सांगितल्यानंतर, व्हाईट हाऊसच्या प्रेस सेक्रेटरी कॅरोलिन लेविट यांनी फॉक्स न्यूजच्या ‘फॉक्स अँड फ्रेंड्स’ कार्यक्रमात सांगितले की, विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि जारेड कुशनर कतारला रवाना होत आहेत.

या चर्चेतील आणखी एक मुख्य मध्यस्थ असलेल्या पाकिस्तानने देखील म्हटले होते की इराण आणि अमेरिकेमधील चर्चा मंगळवारी पुन्हा सुरू होईल.

परंतु इराणकडून वाटाघाटीच्या चर्चेत सहभागी होणारे वरिष्ठ नेते काझम गारीबाबाडी यांनी इराणच्या सरकारी माध्यमांत प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तात सांगितले की कोणत्याही चर्चेला दुजोरा मिळालेला नाही. तसेच इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते एस्माईल बघाई यांनी सांगितले की, त्यांचे शिष्टमंडळ इराणच्या गोठवलेल्या मालमत्तांची मुक्तता आणि कराराशी संबंधित इतर मुद्द्यांवर चर्चा करण्यासाठी या आठवड्यात कतारचा प्रवास करत आहे. तिथे फक्त मध्यस्थ असलेल्या कतारसोबत चर्चा होईल.

‘येत्या काही दिवसांत अमेरिकेच्या शिष्टमंडळासोबत कोणत्याही स्तरावर वाटाघाटींची कोणतीही बैठक नियोजित नाही’, असे बघाई यांनी सांगितले.