जुनी कार/बाईक आहे? दर ३ महिन्यांनी पीयूसी करा, सरकार म्हणते

भारत सरकार वाहनांच्या उत्सर्जनावर आपली पकड घट्ट करत आहे. सरकारने आता प्रदूषण नियंत्रण प्रमाणपत्राशी (PUCC) संबंधित नियमांमध्ये मोठे बदल प्रस्तावित केले आहेत. जुन्या कार आणि मोटरसायकलसाठी गोष्टी अधिक कठीण होत आहेत. मसुदा अधिसूचनेनुसार, बीएस-१, बीएस-२ आणि बीएस-३ मानकांचे पालन करणाऱ्या जुन्या कार आणि मोटरसायकलना दर तीन महिन्यांनी त्यांच्या पीयूसीसीचे नूतनीकरण करावे लागेल.

बीएस किंवा भारत स्टेज म्हणजे मूलतः भारत सरकारने वाहनांच्या उत्सर्जनासंदर्भात पुढे आणलेली मानके. यामध्ये कार्बन मोनॉक्साईड (CO), नायट्रोजन ऑक्साईड (NOx), हायड्रोकार्बन्स (HC) आणि पार्टिक्युलेट मॅटर (PM) यांसारख्या प्रदूषकांवर मर्यादा निश्चित केल्या आहेत. ही मानके युरोपियन उत्सर्जन मानकांच्या (युरो) धर्तीवर तयार केली गेली आहेत आणि त्यांच्याशी सुसंगत आहेत.

दोघांमधील मुख्य फरक हा होता की भारतीय चाचणी चक्रात कमाल वेग ९० किमी प्रति तास होता, तर युरोपमध्ये तो १२० किमी प्रति तास होता. मात्र, भारताने प्रवासाच्या मध्यातच एक संपूर्ण पिढी – बीएस५ – वगळली होती. नंतर भारताने बीएस४ वरून थेट बीएस६ वर झेप घेतली. याउलट, युरोपीय नियमावली पद्धतशीरपणे पुढे सरकली.

नवीन मसुदा अधिसूचनेनुसार, बीएस१, बीएस२ आणि बीएस३ वाहनांना अधिक कठोर चाचण्यांना सामोरे जावे लागेल. बीएस१ २००० साली लागू झाले. बीएस३ २०१० मध्ये संपूर्ण भारतात लागू करण्यात आले. यावरून आपण ज्या वाहनांबद्दल बोलत आहोत, त्यांची व्याप्ती आणि वयाची तुम्हाला कल्पना येईल. पूर्वी, या जुन्या वाहनांचे (बीएस१, बीएस२, बीएस३) पीयूसीसी (PUCC) सहा महिन्यांसाठी वैध होते. नवीन मसुदा अधिसूचनेनुसार, या वाहनांना दर तीन महिन्यांनी, वर्षातून चार वेळा आणि प्रत्येक तिमाहीत एकदा प्रदूषण चाचण्या कराव्या लागतील.

रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने (MoRTH) प्रस्तावित केलेल्या मसुदा अधिसूचनेत असेही म्हटले आहे की, बीएस४ (BS4) उत्सर्जन मानकांचे पालन करणाऱ्या सर्व मोटार वाहनांना दर सहा महिन्यांनी त्यांच्या पीयूसीसीचे (PUCC) नूतनीकरण करावे लागेल. याचा अर्थ वर्षातून दोनदा नूतनीकरण करावे लागेल. तुम्हाला आठवत असेल तर, बीएस४ (BS4) २०१७ ते २०२० या कालावधीत लागू होते. भारताने एप्रिल २०२० मध्ये बीएस६ (BS6) मध्ये संक्रमण केले. आज प्रचलित असलेले नियम हे बीएस६ (BS6) टप्पा २ चे आहेत, जे एप्रिल २०२३ मध्ये लागू झाले.

इतर पिढ्यांच्या तुलनेत बीएस६ वाहने खूपच स्वच्छ आहेत. त्यांचे उत्सर्जन कमीत कमी आणि स्वच्छ असते. सध्या, बीएस६ वाहनांसाठी पीयूसीसी (PUCC) एका वर्षासाठी वैध आहे. सरकारने आपल्या मसुदा अधिसूचनेत, ही मुदत तीन वर्षांपर्यंत वाढवण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. या निर्णयाचा उद्देश मालकांवरील भार कमी करणे हा आहे. ही सुधारणा ६ वर्षांपर्यंत जुन्या असलेल्या बीएस६ वाहनांना लागू होईल. ६ ते १० वर्षे जुन्या वाहनांसाठी, पीयूसीसीचे नूतनीकरण दरवर्षी करावे लागेल. १० वर्षांनंतर, त्याचे नूतनीकरण दर सहा महिन्यांनी करावे लागेल.

भारतीय कायद्यानुसार, वैध प्रदूषण नियंत्रण प्रमाणपत्र (PUCC) असणे अनिवार्य आहे. अगदी नवीन वाहनांना मालकीच्या पहिल्या वर्षासाठी यातून सूट आहे. यानंतर, त्यांना प्रदूषण तपासणी केंद्रांमध्ये नेऊन तपासणी करावी लागेल आणि वैध PUCC जारी करून घ्यावे लागेल.

अनेक राज्यांमध्ये वैध पीयूसीसी (PUCC) शिवाय वाहन चालवणे हा एक गंभीर गुन्हा मानला जातो. वास्तविक पाहता, मोटार वाहन कायद्याच्या कलम १९०(२) अंतर्गत हा दंडनीय गुन्हा आहे. केरळ, तामिळनाडू आणि इतर राज्यांमध्ये साधारणपणे पहिल्या गुन्ह्यासाठी १००० रुपये आणि पुन्हा पुन्हा उल्लंघन केल्यास २००० रुपये दंड आकारला जातो.

दिल्ली-एनसीआरसारख्या, हवेच्या गुणवत्तेचा गंभीर निर्देशांक असलेल्या प्रदेशांमध्ये अंमलबजावणी अधिक कठोर आहे. उल्लंघन करणाऱ्यांना १०,००० रुपयांचा एकरकमी दंड आणि ३ महिन्यांसाठी वाहन चालवण्याचा परवाना निलंबित होण्याची शक्यता आहे!

दिल्लीमध्ये ‘पीयूसीसी नाही, इंधन नाही’ हे धोरण देखील लागू आहे, जे वैध पीयूसीसी नसलेल्या वाहनांना इंधन नाकारते. दिल्ली आणि आसपासच्या भागांतील इंधन केंद्रांवर विशेष एएनपीआर (ऑटोमॅटिक नंबर प्लेट रेकग्निशन) प्रणाली आणि कॅमेरे बसवलेले आहेत. हे नंबर प्लेट स्कॅन करतात आणि वाहनाचे वय व पीयूसीची स्थिती निश्चित करण्यासाठी ‘वाहन’ डेटाबेसचा वापर करतात. याच्या आधारावर, या वाहनांना इंधन नाकारले जाऊ शकते. या निर्णयाची अंमलबजावणी दिल्ली आणि राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर केली जाते.