चीनचे अध्यक्ष शी जिनपिंग इजिप्तला पोहोचले, अमेरिकेच्या जवळ असलेल्या देशात बीजिंगचा वाढता प्रभाव

कैरो. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग या आठवड्यात तीन दिवसांच्या इजिप्त दौऱ्यावर आहेत. ही भेट चीन आणि इजिप्तमधील आर्थिक आणि राजनैतिक संबंध मजबूत करण्यासाठी सामान्य कवायत असल्याचे दिसते, परंतु त्यामागे पश्चिम आशियातील चीनच्या वाढत्या प्रभावाची मोठी रणनीती देखील दिसते.

पश्चिम आशियात आपले अस्तित्व मजबूत करण्यासाठी इजिप्त हे अमेरिकेचे प्रमुख जागतिक प्रतिस्पर्धी चीनचे महत्त्वाचे केंद्र बनत आहे. त्याचबरोबर इजिप्त हा अमेरिकेचा महत्त्वाचा मित्र देश आहे. अशा स्थितीत शी यांचा कैरो दौरा केवळ दोन्ही देशांतील संबंधांच्याच नव्हे तर प्रादेशिक भूराजनीतीच्या दृष्टिकोनातूनही महत्त्वाचा मानला जात आहे.

शी जिनपिंग इजिप्तमध्ये पोहोचले, भव्य स्वागत

शी जिनपिंग यांचे मंगळवारी संध्याकाळी कैरो विमानतळावर आगमन झाले. त्यांच्या स्वागतासाठी विमानतळ चीन आणि इजिप्तच्या राष्ट्रध्वजांनी सजवण्यात आले होते. इजिप्तचे राष्ट्राध्यक्ष अब्देल फताह अल-सिसी आणि लष्करी रक्षकांनी रेड कार्पेट सोहळ्याने त्यांचे स्वागत केले. बुधवारी दोन्ही नेत्यांमध्ये चर्चा होणार आहे. शी जिनपिंग गिझाच्या पिरामिडजवळ असलेल्या ग्रँड इजिप्शियन संग्रहालयालाही भेट देतील. जवळपास दशकभरानंतर त्यांची ही पहिलीच इजिप्त भेट आहे. त्याच वेळी, 2022 मध्ये सौदी अरेबियाला भेट दिल्यानंतर पश्चिम आशियातील त्यांची ही पहिलीच भेट आहे.

चीन-इजिप्त संबंधांना गती का आली?

चीन आणि इजिप्त त्यांच्या राजनैतिक संबंधांच्या स्थापनेला यावर्षी ७० वर्षे पूर्ण करत आहेत. यानिमित्ताने मंगळवारी दोन्ही देशांच्या नेत्यांनी इजिप्तच्या सरकारी वृत्तपत्रांमध्ये मैत्रीपूर्ण लेखही प्रकाशित केले. शी जिनपिंग यांनी दोन्ही देशांना विकासाच्या माध्यमातून व्यावहारिक सहकार्याची व्याप्ती वाढवण्याचे आवाहन केले. त्याचवेळी अल-सिसीने इजिप्तमधील चीनच्या गुंतवणुकीचे कौतुक केले आणि तैवान हा चीनचा भाग असल्याच्या बीजिंगच्या दाव्याला पाठिंबा देण्याचा पुनरुच्चार केला. इजिप्त चीनसोबतच्या वाढत्या संबंधांकडे आपल्या धोरणात्मक भागीदारीत विविधता आणण्याची संधी म्हणून पाहतो.

ब्रिक्सपासून बेल्ट अँड रोडपर्यंत चीनची वाढती पकड

इजिप्तला 2023 मध्ये BRICS मध्ये सामील होण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. हा गट उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांचा एक प्रमुख मंच आहे, ज्यामध्ये ब्राझील, रशिया, भारत, चीन आणि दक्षिण आफ्रिका सारख्या देशांचा समावेश आहे. एक वर्षानंतर, इजिप्त आणि चीनने चीनच्या महत्त्वाकांक्षी बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्ह अंतर्गत सहकार्यासाठी करार केले. जगभरातील पायाभूत सुविधा आणि वाहतूक नेटवर्क तयार करून चीनची आर्थिक आणि धोरणात्मक पोहोच वाढवण्यावर या उपक्रमाचा भर आहे.

सरकारी आकडेवारीनुसार, चीनने इजिप्तमध्ये 10 अब्ज डॉलरहून अधिक गुंतवणूक केली आहे. यामध्ये कैरोच्या पूर्वेकडील बिझनेस हबसाठी इलेक्ट्रिक रेल्वे लाइन आणि नाईल डेल्टामधील औद्योगिक क्षेत्र यासारख्या प्रकल्पांचा समावेश आहे. दोन्ही देशांमधील वार्षिक व्यापार सुमारे 20 अब्ज डॉलर्सचा आहे. त्या तुलनेत २०२५ मध्ये अमेरिका आणि इजिप्तमधील व्यापार १५.७ अब्ज डॉलर होता.

पश्चिम आशियात अमेरिकेला आव्हान देण्याचा प्रयत्न?

चीन अनेक दिवसांपासून पश्चिम आशियात आपली राजनैतिक आणि आर्थिक भूमिका वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहे. 2023 मध्ये, बीजिंगने इराण आणि सौदी अरेबियामधील राजनैतिक संबंध पुनर्संचयित करण्यासाठी मध्यस्थीची भूमिका बजावली. पश्चिम आशियातील अमेरिकेच्या प्रभावाला आव्हान देण्याच्या चीनच्या महत्त्वाकांक्षेचे हे पाऊल महत्त्वाचे उदाहरण मानले जात होते. मात्र, त्यानंतर तेहरान आणि रियाधमधील संबंधांमध्ये पुन्हा तणाव निर्माण झाला आहे. चीन स्वतःला मध्यस्थ आणि या भागात स्थिर करणारी शक्ती म्हणून सादर करत आहे. बीजिंगने इस्त्रायली-पॅलेस्टिनी संघर्षावर दोन-राज्य समाधानासाठी दीर्घकाळ समर्थन केले आहे.

सुएझ कालव्याकडे चीनची नजर का आहे?

इजिप्तचा सुएझ कालवा हा ऊर्जा पुरवठ्यासाठी एक महत्त्वाचा पर्यायी मार्ग बनला आहे इराण युद्धाचा परिणाम होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलाच्या हालचालीवर झाला आहे. पश्चिम आशिया आणि युरोपमधील सागरी व्यापारासाठी सुएझ कालव्याचे महत्त्व लक्षात घेता, चीनने इजिप्तशी संबंध दृढ करणे सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जाते. तज्ज्ञांच्या मते, व्यापक अरब आणि आफ्रिकन प्रदेशात आपली पोहोच वाढवण्यासाठी इजिप्त हा चीनचा आधार बनू शकतो.

चीन आणि इजिप्तमधील लष्करी सहकार्यही वाढले

आर्थिक आणि राजनैतिक संबंधांसोबतच दोन्ही देशांमधील लष्करी सहकार्यही मजबूत झाले आहे. ऑगस्टमध्ये, चीन आणि इजिप्तने अनेक इजिप्शियन लष्करी तळांवर बहु-दिवसीय हवाई सराव केला. चीनची J-16 लढाऊ विमाने आणि इजिप्तची फ्रेंच बनावटीची राफेल लढाऊ विमाने संयुक्त सरावात सहभागी होण्याची ही पहिलीच वेळ होती.

SCO बैठकीनंतर शी इजिप्तला पोहोचले

शी जिनपिंग यांचा इजिप्त दौरा अशा वेळी आला आहे जेव्हा ते किर्गिस्तानची राजधानी बिश्केक येथे शांघाय सहकार्य संघटनेच्या दोन दिवसीय बैठकीला उपस्थित राहून कैरोला पोहोचले आहेत. SCO ला जागतिक स्तरावर अमेरिकेच्या प्रभावाचा सामना करण्यासाठी एक महत्त्वाचा राजकीय आणि सुरक्षा गट म्हणून पाहिले जाते. रशिया, भारत, पाकिस्तान आणि इराणचे नेतेही बिश्केक बैठकीत सहभागी झाले होते.

ट्रम्प प्रशासनाकडून इराणवर वाढत्या आर्थिक दबावादरम्यान शी यांची इजिप्त भेट देखील आली आहे. इराणचे आर्थिक संबंध मर्यादित करण्यासाठी अमेरिकेकडून निर्बंध लादले जात आहेत. चीन हा इराणचा प्रमुख तेल खरेदीदार आहे आणि त्याच्या तेल आयातीत मोठा वाटा आहे. बीजिंगचे म्हणणे आहे की इराणसोबतचा व्यापार नेहमीच आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार चालतो.