शांततेच्या आशा क्षीण होताना दिसत आहेत… इराणच्या प्रस्तावावर ट्रम्प नाराज, अणुकरार पुन्हा अडसर

नवी दिल्ली: पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि इराण यांच्यातील राजनैतिक चर्चा पुन्हा एकदा रखडल्याचे दिसत आहे. परिस्थिती अशी झाली आहे की शांततेच्या आशा क्षीण होताना दिसत आहेत. ताज्या अहवालानुसार, इराणच्या नव्या प्रस्तावावर अमेरिका समाधानी नाही, त्यामुळे हे संपूर्ण संकट लवकरच सुटण्याची शक्यता कमी झाली आहे.

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासन इराणच्या या प्रस्तावाशी सहमत नाही, ज्यात हा वाद टप्प्याटप्प्याने सोडवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. इराणने आपल्या आण्विक कार्यक्रमाचा मुद्दा नंतरच्या टप्प्यात ठेवण्याबाबत बोलले आहे, जे अमेरिकेला मान्य नाही, असे अमेरिकन अधिकाऱ्यांचे मत आहे. कोणत्याही करारात आधी अणुकार्यक्रमाचा समावेश करणे आवश्यक असल्याचे अमेरिकेचे स्पष्ट म्हणणे आहे. तो बाजूला ठेवल्यास, करार अपूर्ण मानला जाईल.

इराणची त्रिस्तरीय योजना काय आहे

सध्याची गतिरोध संपवण्यासाठी इराणने तीन टप्प्यांचा प्रस्ताव मांडला आहे. याअंतर्गत सर्वप्रथम अमेरिका आणि इस्रायलसोबत सुरू असलेला संघर्ष संपुष्टात आणण्याचे आणि भविष्यात हल्ले होणार नाहीत याची हमी देण्याचे सांगण्यात आले आहे. दुसऱ्या टप्प्यात सागरी मार्गांवरील निर्बंध हटवण्याचा आणि विशेषत: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये जहाजांची हालचाल सामान्य करण्याचा प्रस्ताव आहे. तिसऱ्या आणि अंतिम टप्प्यात इराणचा आण्विक कार्यक्रम आणि युरेनियम संवर्धन यासारख्या संवेदनशील मुद्द्यांवर चर्चा करण्याची योजना आहे.

अमेरिकेच्या कडक अटी

अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी हा प्रस्ताव फेटाळून लावला असून अण्वस्त्र प्रश्न सर्वात महत्त्वाचा असून तो अगदी सुरुवातीलाच सोडवावा लागेल असे म्हटले आहे. अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांनीही स्पष्टपणे सांगितले की, कोणत्याही कराराचा उद्देश इराण कधीही अण्वस्त्रे बनवू शकत नाही याची खात्री करणे हे असले पाहिजे. अमेरिका कोणत्याही परिस्थितीत या मुद्द्याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही आणि प्रत्येक करारात याला प्राधान्य असायला हवे, असेही ते म्हणाले.

संभाषणावर परिणाम

या मतभेदामुळे दोन्ही देशांमधील प्रस्तावित चर्चेवरही परिणाम झाला आहे. इस्लामाबादमध्ये होणारी बैठक रद्द करण्यात आली आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही आपल्या दूतांचा दौरा रद्द केल्याचे सांगितले जात आहे. दुसरीकडे इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरघची यांनी अलीकडच्या काळात पाकिस्तान, ओमान आणि रशियाला भेट दिली आहे. यावेळी त्यांनी इराणचे जवळचे मित्र मानले जाणारे व्लादिमीर पुतीन यांचीही भेट घेतली.

आखाती प्रदेशात वाढता तणाव आणि प्रभाव

या संघर्षाचा परिणाम आता जागतिक बाजारपेठांवरही दिसून येत आहे. विशेषतः तेलाच्या किमती वाढल्या आहेत. ब्रेंट क्रूडच्या किमती वाढल्या आहेत कारण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी झाली आहे. पूर्वी या मार्गावरून दररोज शेकडो जहाजे जात असत, आता फारच कमी जहाजे येथून जाऊ शकतात. अमेरिकेच्या बंदीमुळे अनेक जहाजांना परतावे लागले आहे.

इराणने आपली तेलवाहू जहाजे रोखण्याच्या कृतीला चुकीचे ठरवून 'चाचेगिरी' असे म्हटले आहे. अमेरिकेने नाकेबंदी उठवली आणि संघर्ष संपवला तर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील आपली पकड सैल होऊ शकते, असेही संकेत दिले आहेत.