अंतराळाच्या जगात भारताची ऐतिहासिक झेप, नासाने आपल्या महत्त्वाकांक्षी मून बेस मिशनमध्ये भागीदार होण्यासाठी पाठवले आमंत्रण

अंतराळ संशोधन क्षेत्रात भारताने जागतिक स्तरावर पुन्हा एकदा नवा टप्पा गाठला आहे. यूएस स्पेस एजन्सी NASA ने भारताला त्याच्या सर्वात मोठ्या आणि सर्वात महत्वाकांक्षी मून बेस प्रोग्राममध्ये सामील होण्यासाठी अधिकृतपणे आमंत्रित केले आहे. या ऐतिहासिक उपक्रमाचा मुख्य उद्देश म्हणजे चंद्राच्या पृष्ठभागावर मानवांची पहिली कायमस्वरूपी चौकी तयार करणे, ज्यामध्ये भारत आता अमेरिकेचा महत्त्वाचा भागीदार बनू शकतो. बंगळुरूमध्ये झालेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत एक मोठी घोषणा करण्यात आली. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) च्या बंगळुरू येथील मुख्यालयात 5 आणि 6 ऑगस्ट रोजी झालेल्या 9व्या भारत-अमेरिका अंतराळ संयुक्त कार्यगटाच्या बैठकीत हा मोठा प्रस्ताव देण्यात आला. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळातील भारत आणि अमेरिका यांच्यातील अंतराळ सहकार्याचा हा सर्वात मोठा आणि नवा अध्याय मानला जात आहे. ही घोषणा अशा वेळी आली आहे जेव्हा भारत जगातील आघाडीच्या अंतराळ शक्तींपैकी एक बनला आहे. चांद्रयान-3 च्या ऐतिहासिक यशानंतर, यूएस स्पेस एजन्सी NASA ISRO सोबत एका मोक्याच्या क्षेत्रात काम करण्यास उत्सुक आहे जे अंतराळ संशोधनाच्या भविष्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. नासाचा चंद्र बेस कार्यक्रम आणि भारताची भूमिका काय आहे? नासाने तयार केलेला हा मून बेस प्रोग्रॅम प्रत्यक्षात चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ एक जागा असेल जिथे अंतराळवीर राहतील आणि वैज्ञानिक संशोधन आणि काम करतील. चंद्राच्या पृष्ठभागावर दीर्घकालीन मानवी वसाहती किंवा क्रियाकलापांसाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यासाठी अनेक मानवयुक्त आणि मानवरहित मोहिमांमधून हा तळ विकसित केला जाईल. या मोहिमेत भारताची भूमिका सर्वात विशेष आहे कारण भारत हा एकमेव देश आहे ज्याने चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर आपल्या अंतराळ यानाचे यशस्वी सॉफ्ट लँडिंग केले आहे. ऑगस्ट 2023 मध्ये, चांद्रयान-3 च्या विक्रम लँडर आणि प्रज्ञान रोव्हरने चंद्राच्या सर्वात दुर्गम भागावर लँडिंग करून इतिहास रचला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या लँडिंग साइटला 'शिवशक्ती पॉइंट' असे नाव दिले होते, जे आज चंद्रावरील भारताच्या वैज्ञानिक शक्तीचे प्रतीक आहे. या मून बेस मिशनचा खरा उद्देश केवळ चंद्रावर पाय ठेवणं नसून तिथे दीर्घकाळ राहणं, स्थानिक संसाधनांचा वापर करायला शिकणं, नवीन तंत्रज्ञान विकसित करणं आणि भविष्यात मंगळावर मानवी मोहीम पाठवण्याची तयारी करणं हा आहे. हे संपूर्ण प्रस्तावित सहकार्य 'आर्टेमिस ॲकॉर्ड्स' च्या पायावर आधारित आहे, ज्यावर भारताने 21 जून 2023 रोजी स्वाक्षरी केली आणि या करारावर स्वाक्षरी करणारा 27 वा देश बनला. आता या नव्या खुलाशानंतर अंतराळ शर्यतीत भारताची स्थिती मजबूत झाली आहे.