मुंबईत 120 नव्या एसी लोकल, स्टीलच्या सीट्सऐवजी कुशन सीट, एसीची क्षमता 17 टन; ताशी 130 किमी वेगाची क्षमता

मुंबईतील उपनगरीय रेल्वे प्रवाशांसाठी महत्त्वाची बातमी असून मुंबई रेल विकास कॉर्पोरेशनने (एमआरव्हीसी) चेन्नईतील इंटिग्रल कोच फॅक्टरीसोबत (आयसीएफ) या आठवड्याच्या सुरुवातीला सामंजस्य करार (एमओयू) केला आहे. या करारानुसार मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वे मार्गासाठी 120 नव्या वातानुकूलित (एसी) लोकल गाड्यांची निर्मिती करण्यात येणार आहे. नव्या एसी लोकलमध्ये प्रवाशांना अधिक आरामदायी आसनव्यवस्था, सुधारित वातानुकूलन आणि अधिक वेगाचा लाभ मिळणार आहे.

रेल्वेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या धावणाऱ्या एसी लोकलमधील स्टील आणि कार्बन फायबरच्या आसनांऐवजी नव्या गाड्यांमध्ये कुशन सीट बसवण्यात येणार आहेत. एसीमुळे स्टीलची आसने अतिशय थंड होत असल्याच्या तक्रारी रेल्वे प्रवासी संघटनांकडून करण्यात आल्या होत्या. त्यामुळे नव्या गाड्यांमध्ये अधिक आरामदायी आसनव्यवस्था करण्यात येणार आहे.

नव्या एसी लोकलमधील वातानुकूलन यंत्रणेची क्षमता 15 टनांवरून 17 टन करण्यात येणार आहे. तसेच या गाड्यांची कमाल वेगाची क्षमता ताशी 130 किलोमीटर असणार आहे. सध्या मुंबईतील एसी लोकलचा कमाल वेग ताशी 100 किलोमीटर आहे.

अत्याधुनिक यंत्रणा

आयसीएफकडून तयार करण्यात येणाऱ्या नव्या एसी लोकलमध्ये अधिक चांगली प्रवेग आणि वेग कमी करण्याची क्षमता असणार आहे. त्याचबरोबर अत्याधुनिक थर्मोस्टॅट आणि तापमान नियंत्रण यंत्रणा बसवण्यात येणार आहे. ऊर्जा बचतीसाठी पुनरुत्पादक ब्रेकिंग प्रणालीचाही (Regenerative Braking System) वापर केला जाणार आहे.

नव्या लोकलमधील सर्व डबे व्हेस्टिब्यूलद्वारे एकमेकांना जोडलेले असतील. त्यामुळे प्रवाशांना एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात सहजपणे जाता येणार आहे.

2030 पर्यंत 238 नव्या एसी लोकल

एमआरव्हीसीला 2030 पर्यंत मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वे नेटवर्कमध्ये एकूण 238 नव्या एसी लोकल दाखल करण्याची अपेक्षा आहे. त्यापैकी 120 गाड्यांची निर्मिती चेन्नईतील आयसीएफकडून केली जाणार आहे. आणखी 71 गाड्यांची निर्मिती कपूरथळा येथील रेल कोच फॅक्टरी (आरसीएफ) आणि 47 गाड्यांची निर्मिती रायबरेली येथील मॉडर्न कोच फॅक्टरी (एमसीएफ) करणार आहे. नव्या एसी लोकलचा प्रोटोटाइप 2027 पर्यंत तयार होण्याची शक्यता असल्याचे रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

निविदा प्रक्रियेमुळे विलंब टाळण्यासाठी बदलला निर्णय

यापूर्वी एमआरव्हीसीने 238 नव्या एसी लोकलची निर्मिती आणि खरेदी करण्यासाठी कंत्राटदार नियुक्त करण्याचे नियोजन केले होते. तंत्रज्ञान भागीदारांच्या माध्यमातून टप्प्याटप्प्याने गाड्यांची निर्मिती करण्याची योजना होती. त्यासाठी सप्टेंबर 2025 मध्ये एमआरव्हीसीने निविदा काढून इच्छुक कंपन्यांकडून बोली मागवल्या होत्या. या निविदेची मुदत तीन वेळा वाढवण्यात आली होती. त्यातील शेवटची मुदत ऑगस्ट 2026 मध्ये होती.

मात्र, निविदा आणि खरेदी प्रक्रियेमुळे प्रकल्पाला विलंब होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन रेल्वे मंत्रालयाने योजनेत बदल केला. आता भारतीय रेल्वेच्या तीन उत्पादन केंद्रांमध्ये एकाचवेळी नव्या एसी लोकलची निर्मिती केली जाणार आहे.

चार वर्षे आधी गाड्या मिळण्याची शक्यता

योजनेत बदल केल्यामुळे नव्या एसी लोकलच्या उपलब्धतेचा कालावधी सुमारे चार वर्षांनी पुढे आणला जाण्याची शक्यता आहे. पहिली नवी एसी लोकल 2030 मध्ये मुंबईत दाखल होण्याची शक्यता असून 238 गाड्यांचा संपूर्ण ताफा 2034 पर्यंत उपलब्ध होण्याचे नियोजन आहे.

एका डब्याची अंदाजे किंमत सात कोटी रुपये असेल, तर 12 डब्यांच्या एका एसी लोकलची किंमत सुमारे 84 कोटी रुपये असेल.

देखभालीसाठी यार्डचे आधुनिकीकरण

नव्या एसी लोकलची नियमित देखभाल आणि दुरुस्ती मध्य आणि पश्चिम रेल्वेच्या अद्ययावत करण्यात आलेल्या यार्डमध्ये केली जाणार आहे. मोठ्या स्वरूपाच्या देखभाल आणि दुरुस्तीसाठी एमआरव्हीसीकडून भिवपुरी आणि वांगणी येथे स्वतंत्र सुविधा उभारण्यात येणार आहेत. या दोन्ही ठिकाणी प्रत्येकी सुमारे 60 एसी लोकलची देखभाल करण्याची क्षमता असेल.

सध्या 23 एसी रेक

मध्य आणि पश्चिम रेल्वेकडे सध्या एकूण 23 एसी रेक आहेत. यापैकी पाच रेकमध्ये बहुतांश उपकरणे डब्यांच्या खाली बसवण्यात आली आहेत. त्यामुळे डब्यांमध्ये प्रवाशांसाठी अतिरिक्त जागा उपलब्ध होते.

नव्या 120 एसी लोकल दाखल झाल्यानंतर मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वे प्रवासात आरामदायी आसनव्यवस्था, चांगले तापमान नियंत्रण आणि अधिक वेगाचा पर्याय प्रवाशांना उपलब्ध होणार आहे.